دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداری
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
آفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این اختلال می‌تواند هم خطر خونریزی و سقط و هم در بعضی بیماران خطر ترومبوز داشته باشد.
دسته‌بندی علمی: با دوران بارداری یا لانه‌گزینی جنین ارتباط دارد؛ میزان شیوع دقیق در متن تنها در صورت وجود داده معتبر ذکر می‌شود. مقاله اطلاعات عمومی است، نه توصیه برای درمان فردی.
چه زمانی فوراً به اورژانس مراجعه کنیم؟
خونریزی شدید یا غیرقابل‌کنترل، غش، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا علائم عصبی تازه در بارداری نیاز به بررسی فوری دارد. در آفیبرینوژنمی مادرزادی هم خونریزی و هم برخی عوارض لخته‌ای ممکن‌اند؛ خوددرمانی با داروهای انعقاد ممنوع است.
تعریف دقیق بیماری و ارتباط آن با بارداری
آفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این اختلال می‌تواند هم خطر خونریزی و سقط و هم در بعضی بیماران خطر ترومبوز داشته باشد. این وضعیت در ارتباط با بارداری رخ می‌دهد، اما تشخیص آن فقط بر پایه علائم عمومی امکان‌پذیر نیست.
چقدر نادر است و چه زمانی ممکن است رخ دهد؟
اختلال زمینه‌ای از قبل بارداری وجود دارد، اما نیاز به فیبرینوژن برای حفظ جفت و کنترل خونریزی زایمان اهمیت ویژه‌ای دارد. آمار منتشرشده در گزارش‌های تک‌موردی به معنای شیوع جمعیتی نیست. در صورت نامشخص‌بودن مخرج جمعیتی، از اعلام عدد قطعی خودداری می‌شود.
علائم احتمالی و نشانه‌های مهم
خونریزی از مخاط، سابقه خونریزی پس از جراحی، سقط یا جداشدگی جفت و سابقه خانوادگی ممکن است وجود داشته باشد. این علائم در برخی مشکلات شایع‌تر نیز دیده می‌شوند و هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص قطعی را اثبات نمی‌کنند.
چگونه تشخیص داده می‌شود؟
سنجش فیبرینوژن با روش عملکردی، آزمایش‌های انعقاد، ارزیابی نوع نقص و در صورت نیاز ژنتیک انجام می‌شود. شدت علائم تنها با عدد یک آزمایش تعیین نمی‌شود. نتایج باید با سابقه بارداری، معاینه و ارزیابی تخصصی متناسب با هفته بارداری و وضعیت مادر یا جنین تفسیر شود.
چه بیماری‌هایی می‌توانند شبیه آن باشند؟
با هیپوفیبرینوژنمی، دیس‌فیبرینوژنمی، کمبود اکتسابی ناشی از DIC و دیگر علل سقط افتراق داده می‌شود. بررسی دقیق تشخیص افتراقی مانع تصمیم درمانی نادرست یا تأخیر در درمان وضعیت‌های مهم می‌شود.
خطرات برای مادر و جنین چیست؟
سقط، خونریزی پیش یا پس از زایمان و در بعضی حالات ترومبوز از عوارض بالقوه‌اند. خطر فردی براساس شرایط بیمار، وجود عارضه‌های همراه، زمان تشخیص و مراقبت موجود متفاوت است.
مراقبت و درمان؛ چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
توافق تخصصی ISTH بر مراقبت چندرشته‌ای و برنامه فردی جایگزینی فیبرینوژن و پیشگیری از عوارض تأکید می‌کند. در این بیماری نسخه یکسان و بدون توجه به سابقه لخته مناسب نیست. تصمیم نهایی پس از توضیح منافع و خطرها و با توجه به خواست آگاهانه بیمار و امکان دسترسی به خدمات فوق‌تخصصی گرفته می‌شود.
بعد از زایمان و در بارداری آینده چه پیگیری لازم است؟
بعد از زایمان پایش خونریزی و ارزیابی خطر ترومبوز، و پیش از بارداری بعدی مشاوره با تیم خون و زنان لازم است. حفظ گزارش‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری، آسیب‌شناسی و خلاصه ترخیص به تدوین برنامه مراقبتی آینده کمک می‌کند.
پرسش‌های متداول بیماران
آیا داشتن این علامت‌ها به معنی ابتلا است؟
خیر. تشخیص فقط با ارزیابی تخصصی و آزمایش‌ها یا تصویربرداری مناسب انجام می‌شود.
آیا بیماری به خاطر رفتار روزمره مادر ایجاد شده است؟
نمی‌توان بدون بررسی علت و شواهد، رفتار مادر را عامل دانست. درباره عوامل خطر شناخته‌شده باید با پزشک مشورت شود.
آیا هر مبتلا باید زایمان زودهنگام یا جراحی داشته باشد؟
خیر. روش مراقبت و زمان مداخله به تشخیص، سن بارداری، وضعیت مادر و جنین و امکانات درمانی وابسته است.
آیا باید آزمایش‌ها را بدون ویزیت تکرار کنیم؟
خیر. نوع و فاصله ارزیابی‌ها باید براساس شرایط پرونده با متخصص هماهنگ شود.
منابع علمی و تاریخ بازبینی
- [1] ISTH SSC — Management of pregnancy and delivery in congenital fibrinogen disorders. 2024 consensus communication.
تاریخ بررسی منابع: ۴ نوامبر ۲۰۲۶ | وضعیت: پیش‌نویس؛ نیازمند بازبینی نهایی پزشک برای نسخه متن، تصاویر و توضیحات آن‌ها.
دریافت نوبت برای بررسی غیراضطراری
برای مرور مدارک پزشکی و هماهنگی ویزیت غیراضطراری از مسیرهای رسمی استفاده کنید؛ موارد اورژانسی به بیمارستان مجهز نیاز دارند.