بارداری و داروها
سماگلوتاید و تیرزپاتاید پیش از بارداری؛ زمان قطع دارو و پیشگیری ایمن
پاسخ کوتاه: داروهای کاهش وزن و دیابت از گروه GLP-1، از جمله سماگلوتاید و داروی دوگانه GIP/GLP-1 تیرزپاتاید، برای استفاده در دوران بارداری توصیه نمی‌شوند. طبق راهنمای MHRA، برای بارداری برنامه‌ریزی‌شده باید سماگلوتاید دست‌کم دو ماه و تیرزپاتاید دست‌کم یک ماه پیش از اقدام قطع شود. اگر این داروها برای دیابت تجویز شده‌اند، تنظیم درمان جایگزین و کنترل قند باید پیش از قطع برنامه‌ریزی شود.
این داروها چه هستند و چرا موضوع بارداری مهم است؟
سماگلوتاید با نام‌های تجاری مختلفی شناخته می‌شود و برای بعضی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو یا چاقی، با توجه به مجوز و شرایط کشور، تجویز می‌شود. تیرزپاتاید نیز دارویی با اثر بر دو مسیر هورمونی است. کاهش اشتها و تأخیر در تخلیه معده از اثرهای این گروه است. محدود بودن داده‌های ایمنی درباره جنین و یافته‌های مطالعات حیوانی، دلیل اصلی توصیه به خودداری از مصرف آن‌ها در بارداری است. این هشدار به معنی اثبات آسیب قطعی جنین در هر تماس ناخواسته نیست.
چند وقت پیش از بارداری باید دارو را قطع کرد؟
- سماگلوتاید: حداقل دو ماه پیش از اقدام به بارداری.
- تیرزپاتاید: حداقل یک ماه پیش از اقدام به بارداری.
- لیراگلوتاید: بر اساس راهنمای MHRA به دوره انتظار طولانی مشابه این دو دارو نیاز ندارد، اما باید پیش از اقدام با نظر پزشک قطع شود.
زمان‌بندی داروهای دیگر متفاوت است و نباید یک عدد ثابت را برای همه داروهای GLP-1 به کار برد. تأمین درمان جایگزین دیابت و اصلاح قند خون پیش از لقاح مهم است.
آیا این داروها اثر قرص ضدبارداری را کاهش می‌دهند؟
بر اساس راهنمای FSRH، تیرزپاتاید ممکن است اثربخشی قرص خوراکی پیشگیری از بارداری را تحت تأثیر قرار دهد؛ پس فردی که قرص مصرف می‌کند باید تا چهار هفته پس از شروع تیرزپاتاید و چهار هفته پس از هر افزایش دوز از روش مانع مانند کاندوم نیز استفاده کند یا با مشاوره تخصصی به روش غیرخوراکی مناسب تغییر دهد. این هشدار به همان شکل برای همه داروهای این گروه ثابت نشده است. استفراغ یا اسهال شدید نیز، مستقل از نوع دارو، ممکن است جذب قرص خوراکی را مختل کند.
اگر هنگام مصرف دارو تست بارداری مثبت شد چه کنیم؟
مصرف دارو را ادامه ندهید و فوراً با پزشک تجویزکننده و متخصص زنان تماس بگیرید تا دارو، شرایط تماس، وضعیت قند خون و مراقبت بارداری ارزیابی شود. بدون ارزیابی پزشکی نتیجه‌گیری نکنید که بارداری حتماً دچار آسیب شده است. اگر برای دیابت دارو مصرف می‌کنید، لازم است طرح کنترل قند بدون تأخیر برقرار شود.
آیا برای PCOS یا ناباروری می‌توان از این داروها استفاده کرد؟
در برخی زنان مبتلا به چاقی یا اختلال متابولیک همراه PCOS، پزشک ممکن است درباره درمان اضافه‌وزن پیش از اقدام به بارداری گفت‌وگو کند. این داروها درمان مستقیم و تضمین‌شده ناباروری نیستند. کاهش وزن ممکن است بر تخمک‌گذاری اثر بگذارد، بنابراین احتمال بارداری ناخواسته نیز باید در برنامه پیشگیری در نظر گرفته شود. برنامه درمان باید با متخصص مربوط هماهنگ باشد.
شیردهی، اقدامات جراحی و بیهوشی
به دلیل محدودیت داده‌ها و تفاوت فرآورده‌ها، مصرف در شیردهی نیازمند بررسی مشخص دارو و راهنمای معتبر روز است؛ MHRA به طور کلی مصرف این داروها در شیردهی را توصیه نمی‌کند. پیش از بیهوشی یا آرام‌بخشی عمیق، مصرف این داروها را به تیم بیهوشی اعلام کنید؛ کندی تخلیه معده می‌تواند در ارزیابی خطر آسپیراسیون اهمیت داشته باشد.
چک‌لیست قبل از بارداری
- نام دقیق دارو، دوز و زمان آخرین مصرف را ثبت کنید.
- زمان قطع دارو و برنامه جایگزین کنترل دیابت را با پزشک مشخص کنید.
- روش پیشگیری مطمئن تا پایان دوره انتظار را تعیین کنید.
- وضعیت قند خون، فشار خون، مکمل‌ها و داروهای دیگر را در ویزیت پیش از بارداری مرور کنید.
سؤالات پرتکرار
آیا سماگلوتاید موجب ناباروری دائمی می‌شود؟
شواهد قابل‌اتکایی برای چنین ادعای کلی وجود ندارد. الگوی قاعدگی و تخمک‌گذاری ممکن است با تغییر وزن تغییر کند.
آیا پس از یک دوز تیرزپاتاید باید فوراً باردار شد؟
خیر؛ برای بارداری برنامه‌ریزی‌شده دوره انتظار توصیه‌شده رعایت شود و زمان دقیق با پزشک هماهنگ گردد.
آیا همه داروهای لاغری یک زمان قطع دارند؟
خیر؛ ماده مؤثره و نیمه‌عمر دارو تعیین‌کننده‌اند و باید راهنمای همان دارو را دید.
مطالب مرتبط
چکاپ پیش از بارداری | PCOS | پیشگیری اورژانسی از بارداری
منابع علمی
هماهنگی مشاوره برنامه‌ریزی بارداری و داروهای کاهش وزن
برای ارزیابی فردی و هماهنگی مراجعه در شهریار، اندیشه یا ونک تهران از مسیر رسمی واتساپ استفاده کنید.
دریافت نوبت از واتساپراهنمای نوبت‌دهی
این مطلب آموزشی است و جایگزین تشخیص یا تجویز شخصی نیست.
تاریخ کنترل منابع: ۲ نوامبر ۲۰۲۶. بازبینی پزشکی: دکتر فاطمه آقاجان‌زاده.