عفونت شدید و اورژانس مادر
سپسیس مادر در بارداری و پس از زایمان؛ علائم خطر و مراجعه فوری
سپسیس یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است که در آن پاسخ نامنظم بدن به عفونت به اختلال عملکرد اندام‌ها منجر می‌شود. سپسیس در بارداری، هنگام زایمان و هفته‌های پس از آن ممکن است در پی عفونت رحم، دستگاه ادراری، ریه، زخم جراحی، پستان یا سایر محل‌ها رخ دهد. تشخیص زودهنگام و درمان در بیمارستان اهمیت حیاتی دارد.
کدام علائم خطر مهم‌اند؟
تب و لرز، احساس ناخوشی شدید، تندشدن ضربان قلب، تنفس سریع، سرگیجه، درد شکم یا لگن، ترشح بدبوی واژن و درد محل زخم می‌توانند نشانه عفونت باشند. گیجی، تنگی نفس شدید، ضعف شدید، کاهش ادرار، پوست لکه‌لکه یا احساس نزدیک بودن به مرگ زنگ خطر فوری‌اند. نداشتن تب سپسیس را رد نمی‌کند.
سپسیس با عفونت معمول پس از زایمان چه فرقی دارد؟
وجود عفونت لزوماً به معنی سپسیس نیست؛ سپسیس زمانی مطرح است که پاسخ شدید بدن موجب اختلال عملکرد اندام شود. مادر ممکن است ابتدا تنها علائم ظاهراً معمول عفونت داشته باشد؛ به همین دلیل بدترشدن سریع یا شدت غیرمعمول علائم باید فوری بررسی شود. تشخیص به علائم، علائم حیاتی و آزمایش‌های بالینی وابسته است.
چه عواملی خطر را بیشتر می‌کنند؟
پارگی طولانی‌مدت کیسه آب، عفونت رحم پس از زایمان، عفونت ادراری یا کلیه، زخم جراحی سزارین، سقط عفونی یا بعضی بیماری‌های زمینه‌ای از موقعیت‌هایی‌اند که توجه بیشتری می‌خواهند. سپسیس ممکن است در زنان بدون عامل خطر شناخته‌شده نیز رخ دهد.
در بیمارستان چه اقدام‌هایی انجام می‌شود؟
تیم درمان وضعیت تنفس و گردش خون را ارزیابی می‌کند، در صورت نیاز نمونه‌های آزمایشگاهی و کشت می‌گیرد و درمان سریع متناسب با منبع عفونت را آغاز می‌کند. راهنمای RCOG سال ۲۰۲۴ بر تشخیص زودرس، آنتی‌بیوتیک سریع و ارزیابی پزشکان ارشد تأکید دارد. گاهی بیمار به مایعات وریدی، درمان منبع عفونت یا مراقبت ویژه نیاز دارد. مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک جای مراجعه نیست.
بعد از زایمان چه علائمی را جدی بگیریم؟
بوی بد ترشح پس از زایمان، درد رو به افزایش زیر شکم، تب مداوم، قرمزی یا ترشح زخم سزارین، تنگی نفس، لرز شدید یا احساس ضعف غیرعادی نیازمند ارزیابی سریع‌اند. برخی علائم ممکن است علت دیگری داشته باشند، اما نباید به بهانه طبیعی بودن دوران نقاهت نادیده گرفته شوند.
چه زمانی به اورژانس برویم؟
در گیجی، تنگی نفس شدید، کاهش هوشیاری، افت فشار، غش، کاهش چشمگیر ادرار یا ناخوشی شدید و سریعاً پیشرونده، فوراً با خدمات اورژانسی تماس بگیرید. حتی در تب پس از زایمان همراه درد شکم یا ترشح بدبو نیز همان روز ارزیابی لازم است. برای این موارد به نوبت معمول واتساپ اکتفا نکنید.
پرسش‌های متداول
آیا سپسیس بدون تب ممکن است؟
بله؛ نبود تب به‌تنهایی سپسیس را رد نمی‌کند.
آیا سپسیس فقط پس از سزارین رخ می‌دهد؟
خیر؛ پس از زایمان طبیعی و حتی در دوران بارداری نیز ممکن است رخ دهد.
مطالب مرتبط
عفونت رحم پس از زایمان | عفونت ادراری در بارداری | مراقبت‌های پس از زایمان
منابع علمی
پیگیری تخصصی مراقبت بارداری و پس از زایمان
برای مشاوره پیشگیرانه و غیراورژانسی، هماهنگی مطب شهریار، اندیشه یا ونک تهران از واتساپ انجام می‌شود. در موقعیت اورژانسی به بیمارستان و اورژانس مراجعه کنید؛ نوبت معمول جایگزین نیست.
تکمیل راهنمای بالینی: تکمیل سپسیس مادر؛ تب هنگام زایمان و عفونت داخل آمنیون
تب تنها، عفونت مشکوک و تشخیص تأییدشده یکی نیستند
ACOG میان تب منفرد، عفونت مشکوک و عفونت تأییدشده تفاوت می‌گذارد. تب تنها همیشه پیش‌بینی‌کننده عفونت داخل آمنیون نیست و نبود تب نیز ردکننده آن نیست. علائمی مانند حساسیت رحم و ترشح بدبو یا چرکی و یافته‌های آزمایش در زمینه بالینی بررسی می‌شوند. یک عدد گلبول سفید یا عکس ترشح، تشخیص مستقل ایجاد نمی‌کند.
معیار تخصصی ACOG چه می‌گوید؟
به‌روزرسانی۲۰۲۴ ACOG عفونت داخل آمنیونِ مشکوک را با دمای دست‌کم۳۹ درجه، یا دمای۳۸ تا۳۸٫۹ همراه یک عامل بالینی اضافی مطرح می‌کند. همان سند تأکید می‌کند با علائم و نشانه‌های بالینی دیگر، تشخیص مشکوک ممکن است بدون تب هم مطرح باشد. این اعداد باید در ارزیابی تیم معنا شوند؛ دمای پایین‌تر عفونت را قطعی رد نمی‌کند.
چه زمانی نگرانی درباره سپسیس بیشتر می‌شود؟
سپسیس به ارزیابی فوری و درمان سازمان‌یافته نیاز دارد. گیجی، غش، دشواری تنفس، کاهش واضح ادرار یا بدحال‌شدن سریع از علائم خطر راهنمای اصلی‌اند؛ همان موقع تیم را خبر کنید. RCOG در راهنمای جدید بر تشخیص زودهنگام، درمان سریع عفونت و مشارکت تیم باتجربه تأکید دارد. نداشتن تب دلیل بی‌اعتنایی به بدحالی شدید نیست.