دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداری
کبد چرب حاد بارداری (AFLP)؛ علائم اورژانسی و تفاوت با HELLP
کبد چرب حاد بارداری نوعی عارضه نادر اما تهدیدکننده حیات است که معمولاً در اواخر بارداری بروز می‌کند و با اختلال سوخت‌وساز چربی در کبد همراه است. نام آن به معنی کبد چرب معمول ناشی از اضافه وزن نیست.
دسته‌بندی علمی: با دوران بارداری یا لانه‌گزینی جنین ارتباط دارد؛ میزان شیوع دقیق در متن تنها در صورت وجود داده معتبر ذکر می‌شود. مقاله اطلاعات عمومی است، نه توصیه برای درمان فردی.
چه زمانی فوراً به اورژانس مراجعه کنیم؟
تهوع و استفراغ شدید و مداوم همراه درد بالای شکم، زردی، گیجی، ضعف شدید، خونریزی غیرعادی یا کاهش هوشیاری در نیمه دوم بارداری فوریت پزشکی دارد. کبد چرب حاد بارداری می‌تواند با اختلال قند، کبد و انعقاد همراه شود و باید در بیمارستان از HELLP و علل دیگر افتراق داده شود.
تعریف دقیق بیماری و ارتباط آن با بارداری
کبد چرب حاد بارداری نوعی عارضه نادر اما تهدیدکننده حیات است که معمولاً در اواخر بارداری بروز می‌کند و با اختلال سوخت‌وساز چربی در کبد همراه است. نام آن به معنی کبد چرب معمول ناشی از اضافه وزن نیست. این وضعیت در ارتباط با بارداری رخ می‌دهد، اما تشخیص آن فقط بر پایه علائم عمومی امکان‌پذیر نیست.
چقدر نادر است و چه زمانی ممکن است رخ دهد؟
عمدتاً سه‌ماهه سوم یا نزدیک زایمان تشخیص داده می‌شود و گاهی علائم پس از زایمان آشکار می‌شوند. آمار منتشرشده در گزارش‌های تک‌موردی به معنای شیوع جمعیتی نیست. در صورت نامشخص‌بودن مخرج جمعیتی، از اعلام عدد قطعی خودداری می‌شود.
علائم احتمالی و نشانه‌های مهم
تهوع و استفراغ مداوم، بی‌حالی شدید، درد قسمت بالای شکم، زردی، تشنگی یا پرادراری و در موارد شدید گیجی یا خونریزی از علائم ممکن‌اند. این علائم در برخی مشکلات شایع‌تر نیز دیده می‌شوند و هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص قطعی را اثبات نمی‌کنند.
چگونه تشخیص داده می‌شود؟
آزمایش عملکرد کبد و کلیه، قند خون، انعقاد و پلاکت، بررسی فشار خون و مجموعه معیارهای Swansea تحت نظر تیم متخصص کمک می‌کنند. در بیمار بدحال تصمیمات درمانی نباید منتظر بررسی‌های غیرضروری بمانند. نتایج باید با سابقه بارداری، معاینه و ارزیابی تخصصی متناسب با هفته بارداری و وضعیت مادر یا جنین تفسیر شود.
چه بیماری‌هایی می‌توانند شبیه آن باشند؟
HELLP، هپاتیت ویروسی، بیماری کیسه صفرا و دیگر علل نارسایی کبد در بارداری باید بررسی شوند؛ AFLP و HELLP می‌توانند همپوشانی داشته باشند. بررسی دقیق تشخیص افتراقی مانع تصمیم درمانی نادرست یا تأخیر در درمان وضعیت‌های مهم می‌شود.
خطرات برای مادر و جنین چیست؟
افت قند خون، اختلال انعقاد، نارسایی کلیه، نارسایی کبد و خطر آسیب شدید به مادر و جنین ممکن است رخ دهد. خطر فردی براساس شرایط بیمار، وجود عارضه‌های همراه، زمان تشخیص و مراقبت موجود متفاوت است.
مراقبت و درمان؛ چه گزینه‌هایی وجود دارد؟
طبق راهنمای FIGO، پایدارسازی مادر و اصلاح اختلالات انعقاد و متابولیک با برنامه زایمان سریع در محیط ایمن محور مدیریت است؛ در درگیری شدید کبد ارجاع به مرکز مجهز و گاه پیوند کبد مطرح می‌شود. تصمیم نهایی پس از توضیح منافع و خطرها و با توجه به خواست آگاهانه بیمار و امکان دسترسی به خدمات فوق‌تخصصی گرفته می‌شود.
بعد از زایمان و در بارداری آینده چه پیگیری لازم است؟
پس از زایمان آزمایش‌های کبد و کلیه باید پیگیری شوند؛ برخی موارد با اختلالات اکسیداسیون اسید چرب در جنین ارتباط دارند و ارزیابی نوزاد می‌تواند لازم باشد. حفظ گزارش‌های آزمایشگاهی، تصویربرداری، آسیب‌شناسی و خلاصه ترخیص به تدوین برنامه مراقبتی آینده کمک می‌کند.
پرسش‌های متداول بیماران
آیا داشتن این علامت‌ها به معنی ابتلا است؟
خیر. تشخیص فقط با ارزیابی تخصصی و آزمایش‌ها یا تصویربرداری مناسب انجام می‌شود.
آیا بیماری به خاطر رفتار روزمره مادر ایجاد شده است؟
نمی‌توان بدون بررسی علت و شواهد، رفتار مادر را عامل دانست. درباره عوامل خطر شناخته‌شده باید با پزشک مشورت شود.
آیا هر مبتلا باید زایمان زودهنگام یا جراحی داشته باشد؟
خیر. روش مراقبت و زمان مداخله به تشخیص، سن بارداری، وضعیت مادر و جنین و امکانات درمانی وابسته است.
آیا باید آزمایش‌ها را بدون ویزیت تکرار کنیم؟
خیر. نوع و فاصله ارزیابی‌ها باید براساس شرایط پرونده با متخصص هماهنگ شود.
منابع علمی و تاریخ بازبینی
- [1] FIGO Guideline on Liver Disease and Pregnancy. 2025 FIGO guidance including acute fatty liver.
تاریخ بررسی منابع: ۴ نوامبر ۲۰۲۶ | وضعیت: پیش‌نویس؛ نیازمند بازبینی نهایی پزشک برای نسخه متن، تصاویر و توضیحات آن‌ها.
دریافت نوبت برای بررسی غیراضطراری
برای مرور مدارک پزشکی و هماهنگی ویزیت غیراضطراری از مسیرهای رسمی استفاده کنید؛ موارد اورژانسی به بیمارستان مجهز نیاز دارند.