راهنمای سلامت بانوان | آبان ۱۴۰۵
HIV در بارداری؛ تشخیص، درمان، زایمان و مراقبت نوزاد
با درمان به‌موقع و کنترل پایدار بار ویروسی، احتمال انتقال HIV از مادر به نوزاد بسیار کاهش می‌یابد.
آیا بارداری سالم با HIV ممکن است؟
بله. HIV به‌خودی‌خود مانع قطعی بارداری یا تولد نوزاد سالم نیست. مهم‌ترین عامل، دسترسی سریع و مداوم به درمان ضدرتروویروسی (ART)، ارزیابی آزمایشگاهی و برنامه مشترک متخصص عفونی، زنان و کودکان است. خطر انتقال با درمان موفق می‌تواند به کمتر از یک درصد برسد، اما صفر مطلق نیست.
آزمایش HIV در بارداری
تست HIV در آغاز هر بارداری باید پیشنهاد شود؛ افراد دارای خطر مواجهه مجدد ممکن است نیازمند آزمایش تکراری در سه‌ماهه سوم باشند. تست غربالگری مثبت باید مطابق الگوریتم تشخیصی آزمایشگاه تأیید شود. در مواجهه اخیر یا شک بالینی، آزمایش RNA ممکن است لازم باشد. نتیجه مثبت غربالگری به‌تنهایی به معنای تشخیص قطعی نیست.
درمان ضدویروسی چه زمانی آغاز می‌شود؟
راهنمای NIH مارس ۲۰۲۶ شروع ART را هرچه زودتر، حتی پیش از آماده‌شدن تست مقاومت دارویی، توصیه می‌کند. در فردی که از قبل داروی مؤثر مصرف می‌کند، معمولاً درمان کنترل‌کننده ادامه می‌یابد و خودسرانه قطع یا تعویض نمی‌شود. رژیم‌های حاوی دولوتگراویر یا بیکتگراویر همراه با ترکیب مناسب دارویی از گزینه‌های ارجح در بسیاری از بیماران هستند؛ انتخاب دقیق به HBV، سوابق مصرف، تداخل‌ها و مقاومت بستگی دارد.
بار ویروسی و نوع زایمان
میزان HIV RNA در طول بارداری و نزدیک زایمان برای تصمیم‌گیری اهمیت دارد. در کنترل مناسب ویروس، زایمان واژینال غالباً قابل انجام است. در بار ویروسی بالاتر از ۱۰۰۰ نسخه در میلی‌لیتر یا وضعیت نامعلوم نزدیک زایمان، سزارین برنامه‌ریزی‌شده برای کاهش انتقال مطرح می‌شود. تصمیم نهایی باید بر اساس راهنمای جاری، وضعیت مامایی و نظر تیم درمان باشد.
داروی نوزاد پس از تولد
نوزاد در معرض HIV باید به‌سرعت ارزیابی شود؛ درمان یا پیشگیری ضدویروسی طبق رده خطر و معمولاً ظرف شش ساعت پس از تولد شروع می‌شود. آزمایش تشخیصی نوزاد بر پایه آزمون‌های ویروس‌شناختی است، نه صرفاً آنتی‌بادی مادر. زمان‌بندی آزمایش‌ها به خطر انتقال و نوع تغذیه بستگی دارد.
شیردهی در حضور HIV؛ نکته مهم راهنمای ژوئن ۲۰۲۶
شیرخشک ایمنِ درست آماده‌شده یا شیر اهدایی پاستوریزه، خطر انتقال HIV از شیر مادر را حذف می‌کند. با مصرف منظم ART و حفظ HIV RNA کمتر از ۵۰ نسخه در میلی‌لیتر در دوران بارداری و پس از آن، خطر انتقال از شیردهی کمتر از یک درصد است، اما صفر نیست. برای گفت‌وگو درباره گزینه شیردهی طبق NIH، سرکوب ویروس باید دست‌کم سه ماه پیش از زایمان برقرار و پایدار بوده باشد. NIH بر مشاوره فردمحور و تصمیم مشترک تأکید دارد؛ این رویکرد باید با دسترسی محلی به مراقبت و توصیه‌های کشوری تطبیق داده شود. اگر ویروس سرکوب نشده یا درمان مصرف نمی‌شود، تغذیه جایگزین توصیه می‌شود. انتخاب شیردهی به برنامه پایش بار ویروسی مادر، آزمایش‌های ویروس‌شناختی نوزاد و پیشگیری دارویی نوزاد بر اساس خطر نیاز دارد. با قابل‌شناسایی‌شدن بار ویروسی در شیردهی، شیردهی باید موقتاً متوقف یا قطع شود و تغذیه جایگزین همراه با ارزیابی فوری تیم درمان برقرار شود؛ تصمیم ادامه یا قطع دائمی بر اساس سطح ویروس و پروتکل تخصصی است.
پرسش‌های متداول
آیا HIV حتماً به نوزاد منتقل می‌شود؟
خیر؛ درمان و پایش به‌موقع انتقال را بسیار کاهش می‌دهد.
آیا می‌توان دارو را در بارداری قطع کرد؟
خیر؛ قطع خودسرانه می‌تواند بار ویروسی و خطر انتقال را افزایش دهد.
آیا آزمایش نوزاد بلافاصله بعد تولد کافی است؟
خیر؛ معمولاً چند نوبت آزمایش برنامه‌ریزی‌شده لازم است.
چه زمانی فوراً کمک بگیریم؟
در صورت قطع ناخواسته دارو، مواجهه احتمالی جدید، علائم عفونت شدید، یا مشکل دسترسی به درمان سریعاً با مرکز درمان HIV تماس بگیرید. برای تنگی نفس شدید، کاهش هوشیاری یا خون‌ریزی شدید اورژانس لازم است.
مشاوره تخصصی HIV و بارداری
برای ارزیابی فردی و تعیین ضرورت مراجعه، با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده تماس بگیرید. در موارد اورژانسی منتظر پاسخ واتساپ نمانید و به اورژانس مراجعه کنید.
درباره نمادهای دارو و محافظت در تصاویر
ویال، قرص و سپر در تصاویر فقط نماد درمان و کاهش خطرند؛ نام، دوز یا مسیر مصرف دارو را نشان نمی‌دهند. نوع رژیم ضدویروسی را تیم درمان تعیین می‌کند و محافظت صددرصد از تصویر قابل برداشت نیست.
منابع معتبر و راهنماهای بالینی
این مقاله جایگزین تشخیص و برنامه درمان اختصاصی نیست. بازبینی پزشکی: دکتر فاطمه آقاجان‌زاده.