دانشنامه اختلالات بسیار نادر جفت | آموزش بیمار

دیسپلازی مزانشیمی جفت (PMD)؛ تفاوت با بارداری مولار، خطرات جنین و پیگیری

ظاهر کیست‌مانند جفت در سونوگرافی همیشه به معنی بارداری مولار نیست. یک تشخیص افتراقی مهم، دیسپلازی مزانشیمی جفت است که به بررسی تخصصی نیاز دارد.

تصویرسازی مفهومی آموزشی افتراق دیسپلازی مزانشیمی جفت از بارداری مولار – دکتر فاطمه آقاجان‌زاده
نمایش مفهومی آموزشی برای شناخت موضوع؛ تصویر واقعی بالینی نیست.
پاسخ کوتاه: دیسپلازی مزانشیمی جفت (Placental Mesenchymal Dysplasia یا PMD) اختلال نادری در ساختار جفت است که می‌تواند با بزرگ‌شدن جفت و فضاهای کیست‌مانند در سونوگرافی دیده شود. این وضعیت با حاملگی مولار یکسان نیست؛ جنین ممکن است زنده و از نظر ساختار طبیعی باشد، اما خطر اختلال رشد، زایمان زودرس و بعضی سندرم‌های ژنتیکی مطرح است. تصمیم‌گیری صرفاً بر اساس ظاهر سونوگرافی درست نیست.

PMD چیست و چه تفاوتی با مول دارد؟

در PMD بافت مزانشیمی و عروق جفت تغییر می‌کنند و ممکن است برخی پرزهای جفتی بزرگ یا متورم شوند. در بیماری تروفوبلاستیک مولار، الگوهای ژنتیکی و تکثیر تروفوبلاست متفاوت است. اشتباه‌گرفتن این دو وضعیت می‌تواند پیامدهای مهمی برای تصمیم درباره ادامه بارداری داشته باشد. تشخیص قطعی ممکن است نیازمند بررسی ژنتیکی و آسیب‌شناسی جفت پس از زایمان باشد. [۱،۲]

این اختلال چقدر نادر است؟

انجمن بین‌المللی سونوگرافی در زنان و زایمان (ISUOG) در برگه آموزشی خود، رقم گزارش‌شده حدود ۰٫۰۲ درصد بارداری‌ها را ذکر کرده است. این عدد برآوردی از یک منبع آموزشی است و به معنی آمار قطعی جهانی یا قابل‌مقایسه با تمام بیماری‌های نادر نیست. [۱]

چرا رخ می‌دهد؟

علت PMD در همه موارد مشخص نیست. مکانیسم‌های ژنتیکی و اختلالات موزائیسم یا ایمپرینتینگ مطرح شده‌اند. ارتباطی میان بخشی از موارد PMD و سندرم بک‌ویت–ویدمن (Beckwith–Wiedemann syndrome) گزارش شده است، اما این به معنای ابتلای تمام جنین‌های دارای PMD به آن سندرم نیست. سن مادر یا رفتار روزمره او را نمی‌توان بدون شواهد، علت قطعی دانست. [۱،۲]

چه علائمی دارد؟

بسیاری از بیماران علامت اختصاصی ندارند و یافته در سونوگرافی کشف می‌شود. جفت ممکن است بزرگ، ناهمگون و دارای فضاهای کیست‌مانند باشد. در بررسی دقیق‌تر باید رشد جنین، مایع آمنیوتیک، عروق و بند ناف پایش شود. گاهی افزایش فشار خون یا مشکلات مرتبط با جفت در مادر نیز گزارش شده است. وجود یافته کیست‌مانند به تنهایی تشخیص PMD را تأیید نمی‌کند.

تفاوت PMD با حاملگی مولار کامل یا ناقص در چیست؟

هر دو می‌توانند ظاهری شبیه «حباب‌های جفت» ایجاد کنند. در PMD وجود جنین زنده با ساختار نسبتاً طبیعی ممکن است دیده شود؛ در مول ناقص، اختلالات کروموزومی و ناهنجاری جنین ممکن است مطرح باشد و در مول کامل همراه با جنین هم‌زمان، الگوی بارداری متفاوتی وجود دارد. سطح β-hCG، آلفافیتوپروتئین مادر، سونوگرافی داپلر و ارزیابی ژنتیکی می‌توانند سرنخ بدهند، اما هیچ‌یک به تنهایی جای تشخیص تخصصی و گاه بررسی بافت‌شناسی را نمی‌گیرند. [۲]

چه آزمایش‌ها و سونوگرافی‌هایی لازم است؟

  • سونوگرافی دقیق ساختار جنین، جفت، محل اتصال بند ناف و بررسی عروق با داپلر؛
  • پایش رشد جنین و وضعیت جریان خون بسته به یافته‌ها و سن بارداری؛
  • ارزیابی پزشکی برای فشار خون و علائم مادر؛
  • مشاوره ژنتیک و بررسی‌های ژنتیکی جنین در صورت وجود یافته‌های مشکوک یا براساس نظر تیم تخصصی؛
  • پس از تولد، در صورت نیاز بررسی پاتولوژی جفت برای روشن‌شدن تشخیص نهایی.

روش و زمان آزمایش‌های تهاجمی مانند آمنیوسنتز باید در گفت‌وگوی آگاهانه با بیمار و پس از سنجش خطر و فایده انتخاب شود. [۱،۲]

علائم هشدار اورژانسی: خونریزی واژینال قابل‌توجه، درد شدید شکم، سردرد شدید یا اختلال دید، تنگی نفس، تشنج یا کاهش محسوس حرکت جنین در سن بارداری مناسب را فوراً به اورژانس اطلاع دهید. اگر صرفاً در گزارش سونوگرافی اصطلاح «جفت کیست‌دار» آمده، بدون ارزیابی تخصصی نتیجه‌گیری قطعی نکنید.

خطرات احتمالی برای جنین و مادر

PMD ممکن است با محدودیت رشد جنین، زایمان زودرس، مشکلات عروقی جفت، مرگ داخل رحمی یا سندرم‌های ژنتیکی همراه باشد؛ در برخی بارداری‌ها نیز پیامد مطلوب گزارش شده است. خطر هر فرد به یافته‌های واقعی سونوگرافی، رشد جنین و اختلالات همراه وابسته است. برای مادر مشکلات فشار خون و خونریزی پس از زایمان در گزارش‌ها آمده‌اند، اما نمی‌توان برای یک بیمار با اتکا به مجموعه‌های کوچک درصد خطر شخصی تعیین کرد. [۱،۲]

تصویرسازی مفهومی آموزشی پایش جنین، جفت و مشاوره ژنتیک در PMD – دکتر فاطمه آقاجان‌زاده
این نمودار مفهومی جایگزین ارزیابی پزشک، آزمایش یا سونوگرافی نیست.

درمان و مراقبت چگونه است؟

دارویی که خودِ دیسپلازی جفت را به‌طور قطعی برطرف کند وجود ندارد. مسیر اصلی، تأیید تشخیص احتمالی، پایش تخصصی جنین و مراقبت از عوارض مادر است. دفعات سونوگرافی و زمان زایمان باید شخصی‌سازی شوند؛ وجود PMD به‌تنهایی الزام خودکار برای سزارین نیست. در صورت اختلال رشد، خونریزی یا مشکل وضعیت جنین، ممکن است تصمیم متفاوتی لازم شود.

بعد از زایمان و در بارداری بعدی

گزارش پاتولوژی جفت، ارزیابی نوزاد و مشاوره ژنتیک در صورت لزوم می‌توانند تشخیص نهایی را روشن کنند. سابقه PMD در بارداری بعدی باید به پزشک اطلاع داده شود؛ نحوه پیگیری براساس تشخیص قطعی و یافته‌های مرتبط تعیین خواهد شد.

پرسش‌های متداول

آیا PMD سرطان جفت است؟

خیر. PMD یک اختلال ساختاری نادر جفت است و نباید با تومورهای تروفوبلاستیک یا حاملگی مولار یکی دانسته شود.

آیا PMD به معنی ناهنجار بودن حتمی جنین است؟

خیر. جنین ممکن است از نظر ساختار طبیعی باشد؛ با این حال پیگیری و گاهی مشاوره ژنتیک ضروری است.

آیا باید فوراً بارداری را پایان داد؟

خیر، صرف مشاهده الگوی مشکوک در سونوگرافی برای چنین تصمیمی کافی نیست. تیم متخصص باید وضعیت جفت، جنین، مادر و تشخیص‌های افتراقی را ارزیابی کند.

آیا این اختلال در آزمایش خون تشخیص داده می‌شود؟

آزمایش‌های خون می‌توانند کمک‌کننده باشند، ولی تشخیص با ترکیب سونوگرافی، ارزیابی‌های بالینی و در مواردی ژنتیک یا آسیب‌شناسی انجام می‌شود.

منابع علمی

  1. [۱] International Society of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology (ISUOG). Placental mesenchymal dysplasia — Patient Information. Updated May 2023.
  2. [۲] Placental mesenchymal dysplasia: diagnostic and management insights from a case report and literature review. Archives of Gynecology and Obstetrics. 2026. این مقاله مروری همراه با گزارش مورد است؛ شواهد برای همه نتیجه‌گیری‌ها یکسان نیست.

آخرین بررسی منابع: ۴ نوامبر ۲۰۲۶.

برای بررسی تخصصی گزارش سونوگرافی

اگر علامت اورژانسی ندارید، می‌توانید برای ارزیابی مدارک و هماهنگی مراجعه اقدام کنید. تشخیص و مراقبت موارد پرخطر جفت ممکن است به مرکز فوق‌تخصصی طب مادر و جنین نیاز داشته باشد.

راهنمای نوبت‌دهی
هماهنگی واتساپ