اختلالات خونی بسیار نادر در بارداری | راهنمای بیمار

پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک (TTP) در بارداری؛ علائم اورژانسی و تفاوت با HELLP

کاهش شدید پلاکت و تخریب گلبول‌های قرمز در دوران بارداری همیشه به معنی سندرم HELLP نیست؛ TTP یکی از تشخیص‌های مهم و زمان‌حساس است.

تصویرسازی آموزشی کاهش پلاکت و همولیز و ریزلخته‌های عروقی در TTP بارداری – دکتر فاطمه آقاجان‌زاده
نمایش مفهومی آموزشی برای شناخت موضوع؛ تصویر واقعی بالینی نیست.
پاسخ کوتاه: TTP نوعی اختلال نادر و خطرناک خون است که در آن لخته‌های بسیار ریز در عروق ایجاد می‌شود و ممکن است باعث کاهش پلاکت، کم‌خونی ناشی از تخریب گلبول قرمز و آسیب اندام‌ها شود. بارداری می‌تواند بروز یا عود آن را تحریک کند. در صورت شک بالینی، درمان تخصصی بیمارستانی نباید فقط به دلیل آماده‌نبودن نتیجه آزمایش ADAMTS13 به تأخیر بیفتد. [۱]

TTP چیست و چرا در بارداری اهمیت دارد؟

پروتئین ADAMTS13 به تنظیم مولکول‌های بزرگ عامل چسبندگی پلاکت‌ها کمک می‌کند. زمانی که فعالیت آن به‌شدت کاهش یابد، لخته‌های کوچک در گردش خون به وجود می‌آیند. دو شکل مهم بیماری شامل نوع ایمنی/اکتسابی (iTTP)، ناشی از پادتن علیه ADAMTS13، و نوع مادرزادی (cTTP)، ناشی از تغییرات ژنتیکی در ADAMTS13 است. هر دو ممکن است در بارداری اهمیت ویژه پیدا کنند. [۱]

این بیماری چقدر نادر است؟

TTP بیماری نادری است و بروز آن در بارداری کمتر نیز گزارش می‌شود، اما برای نسبت‌دادن یک عدد دقیق به «هر بارداری» باید تعریف بیماری، جمعیت و روش ثبت مشخص باشد. میزان شیوع نوع مادرزادی در زنان را نمی‌توان با تعداد حملات TTP در بارداری یکسان دانست. در این مقاله از ارائه رقم جهانی بدون مخرج معتبر پرهیز شده است.

چه افرادی بیشتر در معرض آن هستند؟

زنانی که سابقه TTP، فعالیت پایین ADAMTS13 یا نوع مادرزادی تأییدشده دارند، پیش از بارداری و در طول آن به برنامه مراقبتی مشترک متخصص خون و طب مادر و جنین نیاز دارند. بیماری ممکن است برای اولین‌بار نیز در بارداری آشکار شود؛ نبود سابقه قبلی آن را رد نمی‌کند. [۱]

علائم و نشانه‌های احتمالی

  • خستگی شدید، رنگ‌پریدگی یا تنگی نفس ناشی از کم‌خونی؛
  • لکه‌های ریز خونریزی زیر پوست، کبودی یا خونریزی غیرمعمول ناشی از کاهش پلاکت؛
  • سردرد شدید، گیجی، اختلال تکلم یا بینایی، تشنج یا دیگر نشانه‌های عصبی؛
  • کاهش ادرار یا تغییر آزمایش کلیه، درد شکم و علائم عمومی شدید.

وجود مجموعه کلاسیک همه علائم برای مطرح‌کردن تشخیص ضروری نیست؛ گاهی تغییرات آزمایشگاهی زودتر از علائم واضح آشکار می‌شوند. این نشانه‌ها در بیماری‌های دیگری نیز دیده می‌شوند و باید فوری بررسی شوند.

اقدام فوری: اگر باردار هستید و دچار تشنج، اختلال هوشیاری، سردرد یا ضعف عصبی شدید، تنگی نفس واضح، خونریزی غیرعادی یا بدحالی شدید شده‌اید، به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید. در TTP مشکوک، تأخیر در ارزیابی و درمان می‌تواند خطرناک باشد؛ مراجعه معمولی به مطب جایگزین مراقبت اورژانسی نیست.

چرا ممکن است با HELLP یا aHUS اشتباه شود؟

سندرم HELLP در بارداری می‌تواند با کاهش پلاکت، همولیز و افزایش آنزیم‌های کبدی همراه باشد. aHUS مرتبط با بارداری نیز نوعی اختلال میکروآنژیوپاتیک است که اغلب با آسیب کلیه مشخص می‌شود و ممکن است حوالی زایمان یا پس از آن ظاهر شود. TTP می‌تواند از نظر علائم و آزمایش‌ها با این بیماری‌ها همپوشانی داشته باشد. زمان بروز، فشار خون، آزمایش‌های کبد و کلیه، الگوی همولیز، سابقه پزشکی و آزمایش ADAMTS13 در کنار هم بررسی می‌شوند؛ تشخیص از روی یک علامت یا تست خانگی امکان‌پذیر نیست. [۱]

تصویرسازی آموزشی افتراق TTP از سندرم HELLP و aHUS در دوران بارداری – دکتر فاطمه آقاجان‌زاده
این نمودار مفهومی جایگزین ارزیابی پزشک، آزمایش یا سونوگرافی نیست.

تشخیص با چه آزمایش‌هایی انجام می‌شود؟

در مرکز درمانی، پزشک معمولاً شمارش کامل سلول‌های خونی، اسمیر خون برای بررسی شیزتوسیت‌ها، LDH، هپتوگلوبین، بیلی‌روبین و بررسی عملکرد کلیه و کبد را درخواست می‌کند. آزمایش فعالیت ADAMTS13 و در صورت نیاز بررسی آنتی‌بادی یا مهارکننده و آزمایش ژنتیک به تعیین نوع بیماری کمک می‌کند. فعالیت بسیار پایین ADAMTS13 (در زمینه بالینی مناسب، معمولاً کمتر از ۱۰٪) از TTP حمایت می‌کند، اما تصمیم اورژانسی درباره شروع درمان در موارد با شک بالا منتظر پاسخ آزمایش نمی‌ماند. نمونه خون برای ADAMTS13 ترجیحاً پیش از پلاسما‌تراپی گرفته می‌شود، اگر این کار آغاز درمان را به تأخیر نیندازد. [۱]

درمان چگونه است؟

درمان حمله حاد TTP در بیمارستان مجهز و با همکاری متخصص خون، طب مادر و جنین و تیم انتقال خون انجام می‌شود. برای TTP ایمنی، تعویض درمانی پلاسما و درمان‌های کنترل پاسخ ایمنی از رویکردهای اصلی‌اند؛ انتخاب داروها و بررسی ایمنی آن‌ها در بارداری به وضعیت بالینی و تخصص تیم بستگی دارد. در نوع مادرزادی، جایگزینی ADAMTS13 با گزینه‌های موجود طبق شرایط مرکز ممکن است مطرح شود. راهنمای به‌روزشده ISTH در ۲۰۲۵ بر مراقبت اختصاصی هر دو نوع بیماری و پیشگیری از عود در دوران بارداری تأکید دارد. [۱]

درمان و تصمیم درباره زایمان به پاسخ بیماری، وضعیت مادر و جنین، سن بارداری و عوارض همراه بستگی دارد. TTP معمولاً با صرف زایمان «درمان‌شده» تلقی نمی‌شود و پیگیری خون‌شناسی پس از زایمان نیز اهمیت دارد. دارو یا روش درمان را خودسرانه آغاز یا قطع نکنید.

خطرات احتمالی برای مادر و جنین چیست؟

بدون تشخیص و مراقبت به‌موقع، خطر عوارض شدید عصبی، کلیوی و قلبی و عوارض بارداری وجود دارد. برای جنین ممکن است اختلال رشد یا زایمان زودرس مطرح شود. نتایج درمان به نوع TTP، سرعت تشخیص و امکانات مراقبت بستگی دارد؛ ارقام مطالعات در جمعیت‌های متفاوت نباید برای پیش‌بینی نتیجه شخصی استفاده شوند.

پیگیری پس از زایمان و برنامه بارداری بعدی

بیماران با سابقه TTP باید با متخصص خون برای بررسی علائم، شمارش پلاکت و فعالیت ADAMTS13 پیگیری شوند. مشاوره پیش از بارداری بعدی و یک برنامه مکتوب برای پایش و اقدامات احتمالی توصیه می‌شود. نیاز به درمان پیشگیرانه و تعداد دفعات آزمایش‌ها براساس نوع بیماری و خطر شخصی تعیین می‌شود. [۱]

پرسش‌های پرتکرار

آیا کاهش پلاکت در بارداری همیشه TTP است؟

خیر. کاهش پلاکت علل فراوانی دارد؛ از تغییرات خفیف دوران بارداری تا اختلالات جدی. تشخیص فقط بر پایه آزمایش و ارزیابی متخصص ممکن است.

آیا TTP همان پره‌اکلامپسی است؟

خیر. ممکن است نشانه‌های مشابه داشته باشند ولی سازوکار و مسیر درمان متفاوت است.

آیا مادر مبتلا حتماً باید سزارین کند؟

خیر. انتخاب روش زایمان شخصی‌سازی می‌شود و TTP به‌تنهایی معادل سزارین اجباری نیست.

آیا بعد از زایمان پیگیری لازم است؟

بله. بیماری می‌تواند باقی بماند یا عود کند و آزمایش‌ها و پیگیری تخصصی اهمیت دارند.

منابع علمی و تاریخ بررسی

  1. [۱] International Society on Thrombosis and Haemostasis (ISTH). 2025 focused update of the 2020 ISTH guidelines for management of thrombotic thrombocytopenic purpura. J Thromb Haemost. 2025. PMID: 40533296. متن کامل راهنما.
  2. [۲] International Society on Thrombosis and Haemostasis (ISTH). ISTH guidelines for the diagnosis of thrombotic thrombocytopenic purpura. Journal of Thrombosis and Haemostasis. 2020;18(10):2486–2495. PMID: 32914582. راهنمای تشخیص مبتنی بر ADAMTS13 و ارزیابی احتمال بالینی.

تاریخ بررسی منابع: ۴ نوامبر ۲۰۲۶.

هماهنگی ویزیت غیراضطراری

اگر با سابقه TTP قصد بارداری دارید یا می‌خواهید مدارک خود را مرور کنید، برای هماهنگی مراجعه می‌توانید از مسیرهای رسمی نوبت‌دهی استفاده کنید. در صورت شک به حمله فعال، مستقیم به بیمارستان مراجعه کنید.

راهنمای دریافت نوبت
هماهنگی واتساپ