دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

دانشنامه سلامت زنان

تماس احتمالی با HIV؛ زمان طلایی PEP، آزمایش و اقدام فوری

پاسخ مستقیم بالینی

اگر تماس قابل‌توجهی با خطر HIV داشته‌اید، همین حالا برای ارزیابی PEP به اورژانس یا مرکز ارائه‌دهنده مراقبت HIV مراجعه کنید. PEP باید هرچه زودتر، ترجیحاً در ۲۴ ساعت نخست و حداکثر تا ۷۲ ساعت شروع شود. منتظر علامت، وقت مطب یا پاسخ پیام نمانید؛ هر تماس هم الزاماً نیازمند PEP نیست. [۱،۲]

تصویرسازی آموزشی تماس احتمالی با HIV؛ زمان طلایی PEP، آزمایش و اقدام فوری — دکتر فاطمه آقاجان‌زاده
تصویرسازی مفهومی آموزشی؛ نمای واقعی بیمار، نتیجه آزمایش یا محل واقعی مطب نیست.

PEP چیست و چه زمانی مطرح می‌شود؟

PEP دوره دارویی پیشگیری پس از تماس است، نه درمان قطعی عفونت و نه جایگزین پیشگیری مستمر. پارگی کاندوم در تماس پرخطر، تماس با وسایل تزریق مشترک یا تعرض جنسی می‌تواند نیاز به بررسی فوری ایجاد کند. ارزیابی بر اساس نوع تماس، مایع بدن، محل تماس و وضعیت منبع انجام می‌شود. [۱،۳]

برای تصمیم‌گیری نباید منتظر چه علائمی ماند؟

نبود تب، راش یا احساس بیماری پس از تماس، خطر را رد نمی‌کند و علامت هم به‌تنهایی HIV را ثابت نمی‌کند. تصمیم PEP بر اساس شرح تماس است؛ منتظر ایجاد علائم نمانید. در شروع مراجعه، زمان دقیق یا تقریبی تماس و هر داروی مصرفی را اعلام کنید. [۱،۳]

علت خطر و ارزیابی فردی

خطر تماس‌ها یکسان نیست. راهنمای CDC برای تماس دارای خطر قابل‌توجه در ۷۲ ساعت اخیر با منبع مبتلا بدون سرکوب پایدار ویروس، PEP را توصیه می‌کند. اگر وضعیت منبع معلوم نباشد، تصمیم موردبه‌مورد است. از یک جدول عمومی نمی‌توان برای همه تماس‌ها حکم قطعی داد. [۱]

آزمایش و تشخیص چه نقشی دارند؟

پیش از شروع، آزمایش HIV و بررسی‌های لازم انجام می‌شود، اما در صورت وجود اندیکاسیون، دریافت اولین دوز نباید منتظر نتیجه آزمایشگاهی بماند. آزمایش اولیه نمی‌تواند ابتلای ناشی از تماس بسیار اخیر را به‌طور قطعی رد کند. آزمایش‌های پیگیری طبق برنامه تیم درمان ضروری‌اند و زمان آن‌ها به نوع آزمون و شرایط بستگی دارد. [۱،۴]

درمان پیشگیرانه استاندارد

دوره PEP معمولاً ۲۸ روز است. WHO رژیم سه‌دارویی را ترجیح می‌دهد. داروها باید با توجه به بارداری، بیماری کلیه یا کبد، داروهای دیگر و وضعیت منبع توسط تیم درمان انتخاب شوند. این متن عمداً نسخه و دوز شخصی ارائه نمی‌کند؛ داروی فرد دیگر را مصرف نکنید. [۲،۴]

اگر بیش از ۷۲ ساعت گذشته باشد چه کنم؟

همچنان مراجعه کنید. معمولاً شروع PEP پس از این بازه توصیه نمی‌شود، اما ارزیابی، آزمایش و برنامه پیشگیری بعدی لازم است. گذشتن زمان، به معنی بی‌فایده‌بودن تمام مراقبت‌ها نیست. اگر تماس‌ها تکرار می‌شوند، درباره PrEP که پیشگیری پیش از تماس است مشاوره بگیرید. [۱،۳]

عوارض دارو و ایمنی مراقبت خانگی

تهوع و بعضی عوارض دیگر ممکن است رخ دهند و اغلب قابل مدیریت‌اند. اگر دوزی فراموش شد یا دارو را نتوانستید تحمل کنید، سریع از تیم تجویزکننده راهنمایی بگیرید؛ دوره را خودسرانه قطع نکنید. نام همه داروها و مکمل‌ها را اعلام کنید. شست‌وشوی شدید یا ضدعفونی داخل واژن جای داروی پیشگیرانه نیست و می‌تواند آسیب برساند. [۳،۴]

مراقبت جامع پس از تماس

ممکن است آزمایش سایر عفونت‌های جنسی، ارزیابی هپاتیت و احتمال بارداری و مراقبت‌های دیگری لازم شود. PEP از همه عفونت‌ها یا بارداری جلوگیری نمی‌کند. در تعرض، امنیت، رضایت، محرمانگی و دریافت حمایت همراه مراقبت پزشکی‌اند؛ مراجعه برای کمک نیازمند سرزنش یا توجیه رفتار نیست. [۴]

علائم هشدار و مسیر اورژانس

خود تماس پرخطر اخیر یک وضعیت زمان‌حساس است، حتی اگر هیچ علامتی ندارید. آسیب جسمی، خون‌ریزی شدید، اختلال هوشیاری یا خطر فوری خشونت نیز نیازمند کمک اورژانسی است. برای هماهنگی نوبت عادی یا تکمیل فرم اینترنتی مراجعه فوری را عقب نیندازید. [۱،۳]

قدرت شواهد و تصمیم مشترک

زمان‌بندی سریع و تکمیل دوره، توصیه محوری WHO و CDC است. داده‌ها برای تمام سناریوهای تماس یکسان نیستند؛ هیچ تضمین صددرصدی وجود ندارد. پزشک سود و خطر، تداخل دارویی و ترجیح بیمار را بررسی می‌کند و برنامه پیگیری می‌دهد. [۱،۲]

تصویر آموزشی مستقل پرسش‌های بیمار درباره PEP پس از تماس با HIV؛ تا جواب آزمایش شریک صبر کنم؟؛ اگر باردار باشم نباید مراجعه کنم؟؛ یک آزمایش منفی در روز اول کافی است؟
تصویر آموزشی مستقل پرسش‌های بیمار درباره PEP پس از تماس با HIV؛ تا جواب آزمایش شریک صبر کنم؟؛ اگر باردار باشم نباید مراجعه کنم؟؛ یک آزمایش منفی در روز اول کافی است؟. کارت مفهومی بر پایه پرسش‌های همان متن؛ تصویر بیمار نیست و تأیید پزشکی ندارد.

پرسش‌های رایج

تا جواب آزمایش شریک صبر کنم؟

اگر PEP لازم باشد، شروع آن نباید برای نتیجه آزمایشگاهی عقب بیفتد؛ تصمیم را تیم درمان فوری می‌گیرد. [۱]

اگر باردار باشم نباید مراجعه کنم؟

برعکس؛ بارداری یا احتمال آن را فوراً اطلاع دهید تا رژیم مناسب انتخاب شود. [۴]

یک آزمایش منفی در روز اول کافی است؟

خیر؛ تماس بسیار اخیر ممکن است در آزمایش اولیه مشخص نباشد و برنامه پیگیری لازم است. [۱،۴]

مطالعه مرتبط

منابع قابل پیگیری

  1. CDC؛ توصیه‌های nPEP، ۲۰۲۵
  2. WHO؛ راهنمای PEP، ۲۰۲۴، همچنان مرجع مکمل؛ نه راهنمای ۲۰۲۶
  3. CDC؛ پیشگیری HIV با PEP
  4. CDC HIV Nexus؛ راهنمای بالینی PEP

بازیابی منابع: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. سال واقعی هر راهنما حفظ شده است؛ منبع قدیمی به‌عنوان راهنمای جدید معرفی نمی‌شود.

مسیر مراجعه و نوبت‌دهی

تماس احتمالی اخیر با HIV را فوراً در مرکز دارای خدمات HIV یا اورژانس پیگیری کنید. دکمه نوبت برای پیگیری غیراضطراری زنان است و نباید شروع ارزیابی PEP را عقب بیندازد.

نوبت از طریق واتساپراهنمای رسمی نوبت‌دهی