دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

راهنمای آموزشی سلامت زنان • نسخه مستقل برای بازبینی

نوار قلب جنین حین زایمان؛ CTG چه چیزی را نشان می‌دهد؟

CTG حین زایمان تغییرات ضربان قلب جنین را در کنار انقباض‌های رحم ثبت می‌کند و به تیم درمان برای ارزیابی تحمل زایمان کمک می‌کند. یک عدد یا عکس کوتاه نوار برای تشخیص کمبود اکسیژن یا تصمیم درباره سزارین کافی نیست. تفسیر به روند نوار، وضعیت مادر و جنین و پیشرفت زایمان وابسته است. [۱، ۲]

تصویر مفهومی دستگاه پایش و حسگرهای خارجی جنین با خطوط نمادین؛ نوار واقعی یا قابل تفسیر CTG نیست
تصویر مفهومی دستگاه پایش و حسگرهای خارجی جنین با خطوط نمادین؛ نوار واقعی یا قابل تفسیر CTG نیست. تصویر مفهومی تولیدشده با هوش مصنوعی است.

CTG حین زایمان با NST یکی نیست

ممکن است دستگاه ظاهراً مشابه باشد، اما پرسش بالینی و شیوه تفسیر تفاوت دارند. NST معمولاً پیش از زایمان برای ارزیابی پاسخ ضربان انجام می‌شود؛ در حین زایمان رابطه الگو با انقباض‌ها و شرایط جاری اهمیت دارد. NICE تصریح می‌کند دسته‌بندی راهنمای پایش حین زایمان را برای نوار پیش از زایمان به‌کار نبرید. واژه غیرواکنشی در NST را خودکار معادل وضعیت غیرطبیعی حین زایمان ندانید. [۱؛ تفکیک دامنه]

آیا همه به پایش مداوم نیاز دارند؟

در زایمان کم‌خطر، شنیدن متناوب ضربان با ابزار دستی ممکن است انتخاب مناسب باشد. CTG مداوم در شرایط دارای عامل خطر یا نگرانی تازه پیشنهاد می‌شود. فشار خون بالا، نگرانی درباره رشد جنین یا بعضی مداخلات زایمان می‌توانند تصمیم را تغییر دهند. روش پایش در طول زایمان قابل بازبینی است؛ دلیل پیشنهاد و تغییر آن باید برای شما توضیح داده شود. [۱، ۲، ۳]

دو حسگر روی شکم چه کاری می‌کنند؟

یک حسگر ضربان جنین و دیگری فعالیت انقباضی رحم را ثبت می‌کند و با کمربند نگه داشته می‌شوند. گاهی جابه‌جایی یا تماس نامناسب، کیفیت ثبت را کم می‌کند؛ از دست‌رفتن ثبت به‌تنهایی تشخیص افت واقعی ضربان نیست و باید بررسی شود. تیم باید ضربان مادر را هم از جنین تفکیک کند. سیم یا حسگر را بدون هماهنگی جدا نکنید. [۱، ۲، ۳]

آیا می‌توان هنگام پایش حرکت کرد؟

نوع دستگاه و شرایط شما بر امکان حرکت اثر دارند. پایش دستی معمولاً آزادی حرکت بیشتری می‌دهد؛ برخی مراکز CTG بی‌سیم دارند، اما دسترسی آن همگانی نیست. از ماما درباره وضعیت راحت، حرکت و حفظ کیفیت ثبت بپرسید. وجود دستگاه به معنی الزام همیشگی به خوابیدن بی‌حرکت روی پشت نیست؛ تغییر وضعیت باید با ایمنی و شرایط درمان هماهنگ باشد. [۲، ۳، ۴]

تیم چه چیزهایی را در نوار بررسی می‌کند؟

میانگین ضربان، تغییرپذیری و افزایش‌ها یا افت‌ها در طول زمان ارزیابی می‌شوند. ارتباط الگو با انقباض‌ها، تب، فشار خون، داروها و پیشرفت زایمان هم مهم است. تغییر در نوار ممکن است بررسی بیشتر بخواهد، اما ابزار پایش به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست. از رنگ نمایشگر یا عکس ارسالی در پیام‌رسان نمی‌توان برای شما و جنین تصمیم ایمن گرفت. [۱]

کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره پایش جنین؛ الگو در کنار شرایط مادر؛ نوار طبیعی سلامت تمام ساعات بعد را تضمین می‌کند؟؛ پایش مداوم همیشه از شنیدن متناوب بهتر است؟؛ عکس نوار را برای تفسیر قطعی در پیام‌رسان بفرستم؟
کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره پایش جنین؛ الگو در کنار شرایط مادر؛ نوار طبیعی سلامت تمام ساعات بعد را تضمین می‌کند؟؛ پایش مداوم همیشه از شنیدن متناوب بهتر است؟؛ عکس نوار را برای تفسیر قطعی در پیام‌رسان بفرستم؟. تصویر آموزشی مفهومی.

اگر الگو نگران‌کننده باشد چه می‌شود؟

تیم ممکن است کیفیت ثبت و وضعیت مادر را بازبینی کند، از همکار ارشد کمک بخواهد و درباره قدم بعد توضیح دهد. بررسی فشار، تغییر وضعیت یا ارزیابی بیشتر بسته به علت مطرح می‌شوند. اگر نگرانی پایدار یا جدی باشد، زایمان سریع‌تر ممکن است لازم شود؛ روش آن به مرحله زایمان و وضعیت بالینی وابسته است. این به معنی سزارین خودکار با هر تغییر نوار نیست. [۱، ۳]

الکترود پوست سر جنین چیست؟

اگر ثبت خارجی کافی نباشد، در شرایط مناسب ممکن است حسگر کوچکی روی پوست سر جنین قرار دهند. این روش داخلی با حسگر روی شکم متفاوت است؛ هدف، شرایط انجام و خطرها باید توضیح داده شوند و برای همه مناسب نیست. انتخاب آن به وضعیت بالینی و ملاحظات عفونت و روش زایمان وابسته است. وجود این حسگر به‌خودی‌خود نتیجه بد یا نیاز قطعی به جراحی را ثابت نمی‌کند. [۲، ۳]

چه پرسش‌هایی از تیم بپرسیم؟

بپرسید روش فعلی چرا پیشنهاد شده، آیا تغییر الگو تازه است، چه بررسی‌ای انجام می‌شود و قدم بعد به چه چیزی بستگی دارد. می‌توانید بخواهید توضیح‌ها با زبان ساده و همراه مورد اعتماد شما ارائه شوند. خون‌ریزی، تب یا حال بد و تغییر محسوس نگرانی‌تان را همان لحظه به ماما بگویید. پیش از بستری نیز کاهش حرکت جنین یا خون‌ریزی را با دستگاه خانگی یا انتظار برای نوبت مطب بررسی نکنید؛ با واحد زایمان تماس بگیرید. [۳، ۴]

پرسش‌های رایج

نوار طبیعی سلامت تمام ساعات بعد را تضمین می‌کند؟

خیر؛ پایش و ارزیابی بالینی در طول زایمان ادامه پیدا می‌کنند و روش ممکن است تغییر کند. [۱]

پایش مداوم همیشه از شنیدن متناوب بهتر است؟

خیر؛ در وضعیت کم‌خطر ممکن است مداخله بیشتری ایجاد کند و انتخاب باید بر اساس خطر و گفت‌وگو باشد. [۱]

عکس نوار را برای تفسیر قطعی در پیام‌رسان بفرستم؟

عکس کوتاه جای مشاهده روند و ارزیابی حضوری مادر و جنین را نمی‌گیرد؛ از تیم مسئول همان زایمان توضیح بخواهید. [۱؛ محدودیت ابزار]

مطالعه مرتبط

منابع

شماره منبع کنار متن آمده است. تاریخ بررسی دسترسی: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. توصیه خارجی عین برنامه اجرایی ایران نیست؛ امکانات، نسخه و پیگیری باید با تیم درمان محلی تطبیق داده شوند.

  1. NICE — NG229 — Fetal monitoring in labourتاریخ نسخه: updated 2026-03-25; update is not a wholesale new evidence review
  2. HSE Ireland — How your baby is monitored during labourتاریخ نسخه: 2025-11-21
  3. Queensland Government Health — Monitoring during labour and birthتاریخ نسخه: revision date not verified; accessed 2026-11-03
  4. NHS — The stages of labour and birthتاریخ نسخه: text 2023-05-02; video 2026-03-09 not substituted for text review

این راهنما برای آموزش است؛ تشخیص و درمان فردی با معاینه و ارزیابی پرونده انجام می‌شود.

هماهنگی مراجعه

برای گفت‌وگو درباره برنامه پایش در زایمان، سوابق بارداری و توصیه‌های تیم درمان را همراه بیاورید. برای هماهنگی مراجعه در شهریار، اندیشه یا تهران/ونک از واتساپ یا راهنمای رسمی استفاده کنید و محل مراقبت و زایمان را پیش از نوبت مشخص کنید. کاهش حرکت جنین، خون‌ریزی یا نگرانی حین درد زایمان را فوری با واحد زایمان مطرح کنید.