زایمان با وکیوم یا فورسپس؛ دلیل انتخاب، عوارض و مراقبت پس از آن
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده | جراح و متخصص زنان و زایمان
در بعضی شرایطِ مرحله پایانی زایمان، ابزار کمکی می‌تواند برای تولد ایمن‌تر مطرح شود. انتخاب میان وکیوم، فورسپس یا گزینه دیگر باید با وضعیت مادر و جنین هماهنگ باشد.
خواندن این راهنما پیش از شروع درد زایمان، فرصت گفت‌وگو درباره نگرانی‌ها و ترجیح‌ها را بیشتر می‌کند. همه زایمان‌های واژینال به ابزار نیاز ندارند.
چرا ممکن است ابزار کمکی پیشنهاد شود؟
وضعیت جنین، طولانی‌شدن مرحله خروج یا شرایطی که ادامه زورزدن برای مادر مناسب نیست می‌توانند زمینه تصمیم باشند. موقعیت سر و امکان انجام ایمن باید توسط تیم ارزیابی شوند. ابزار کمکی فقط در شرایط مناسب و توسط فرد آموزش‌دیده به کار می‌رود.
وکیوم و فورسپس چه تفاوتی دارند؟
وکیوم از کاپ متصل به سر جنین و مکش کمک می‌گیرد؛ فورسپس ابزار شکل‌داری است که برای کمک به خروج سر استفاده می‌شود. انتخاب به وضعیت سر، سن بارداری و شرایط بالینی و مهارت انجام‌دهنده وابسته است.
تیم باید دلیل انتخاب، کنترل درد، احتمال نیاز به اپیزیوتومی و برنامه جایگزین را توضیح دهد. اگر اقدام نتیجه مناسب ندهد، ممکن است تغییر برنامه و سزارین لازم شود.
خطرها برای مادر و نوزاد
احتمال پارگی بافت یا خون‌ریزی می‌تواند افزایش یابد. برای نوزاد هم ممکن است اثر موقت ابزار یا آسیب رخ دهد؛ وضعیت او باید پس از تولد بررسی شود. بیشتر نوزادان مشکل ماندگار ندارند، اما وعده بی‌خطر بودن کامل درست نیست.
رضایت و توضیح روشن حتی در زمان محدود مهم‌اند. در دوران بارداری بپرسید اگر نیاز به ابزار پیش آمد، تیم چگونه انتخاب‌ها را با شما مطرح می‌کند.
پس از زایمان چه چیزهایی را پیگیری کنیم؟
مراقبت زخم و بخیه، تخلیه مثانه، درد، حرکت و عملکرد کف لگن باید در برنامه باشد. مشکل کنترل گاز یا مدفوع، نشت ادرار یا درد رابطه در دوره بهبودی را مطرح کنید؛ لازم نیست این مشکلات بدون بررسی تحمل شوند.
از تیم بخواهید نام ابزار، علت استفاده و درجه هر پارگی را در گزارش ثبت کند. داشتن زایمان با ابزار به معنی نیاز قطعی به همان روش در بارداری بعدی نیست.
پرسش‌های رایج
هر زایمان با ابزار حتماً پارگی شدید ایجاد می‌کند؟
خیر؛ خطر افزایش می‌یابد، اما نتیجه برای همه یکسان نیست.
اگر ابزار موفق نباشد چه می‌شود؟
تیم باید بر اساس شرایط، برنامه جایگزین از جمله احتمال سزارین را مشخص کند.
اگر وسیله نتیجه نداد، برنامه بعدی چیست؟
پیش از اقدام، درباره احتمال ناموفق‌بودن و نیاز به سزارین توضیح داده می‌شود. انتخاب محل انجام و آمادگی تیم به میزان دشواری مورد انتظار بستگی دارد. پس از تولد، معاینه مادر از نظر آسیب بافتی و بررسی نوزاد اهمیت دارد. اگر درد شدید، مشکل دفع، بی‌اختیاری یا نگرانی درباره تجربه زایمان ادامه یافت، پیگیری زودتر از نوبت معمول درخواست کنید.
مطالعه مرتبط
منابع علمی
- RCOG — Assisted vaginal birth (ventouse or forceps)، اطلاعات بیماران
- RCOG — Assisted Vaginal Birth، Green-top Guideline No. 26، ۲۰۲۰
تاریخ بررسی منابع: ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶. متن آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور اختصاصی پزشک نیست. تصمیم درمان باید با شرایط فرد و ضوابط محل ارائه خدمت تطبیق داده شود.
راه‌های ارتباط و هماهنگی نوبت
برای بررسی شرایط خودتان، مدارک و فهرست داروها را همراه داشته باشید. زمان و محل مراجعه را با پذیرش هماهنگ کنید؛ انجام اقدام تخصصی به ارزیابی و امکانات مرکز مربوط بستگی دارد.
صفحهٔ راه‌های هماهنگی نوبتشهریار
خیابان ولیعصر، کوچه پروین اعتصامی، کوچه کوثر، مجتمع پزشکی مرکزی، طبقه دوم
تماس با مطب شهریاراندیشه
فاز ۱، بین پنجم و ششم غربی، پاساژ طلا و جواهر بهار، کلینیک زیبایی بهار
تماس با مطب اندیشهتهران، ونک
ونک، شیخ‌بهایی جنوبی، بلوار یمنی شریف، خیابان دبستان، کوچه ۲۲ شرقی، پلاک ۱، واحد ۱۲
تماس با مطب تهران، ونکبرای علائم اورژانسی، منتظر پاسخ پیام یا نوبت مطب نمانید و به مرکز درمانی مناسب مراجعه کنید.
مبنای علمی تکمیل مطلب
RCOG؛ زایمان واژینال کمکی
این راهنما آموزشی است؛ تشخیص، انتخاب درمان و پیگیری باید بر اساس وضعیت فرد انجام شود.
مشاوره و دریافت نوبت: زایمان با وکیوم یا فورسپس؛ دلیل انتخاب، عوارض و مراقبت پس از آن
برای بررسی اختصاصی شرایط و هماهنگی ویزیت با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده تماس بگیرید.