دستگاه تناسلی زنان از اندام‌های داخلی و خارجی تشکیل شده است که در قاعدگی، باروری، بارداری و زایمان نقش دارند. شناخت ساختار طبیعی بدن کمک می‌کند علائم غیرعادی بهتر تشخیص داده شوند و نگرانی‌های بی‌مورد کمتر شود.
این مطلب آموزشی است و برای تشخیص بیماری یا تفسیر علائم باید معاینه پزشکی انجام شود.
اندام‌های خارجی؛ ولو چیست؟
ولو به بخش خارجی دستگاه تناسلی گفته می‌شود و شامل لابیاهای بزرگ و کوچک، کلیتوریس، دهانه واژن و دهانه مجرای ادرار است. شکل، اندازه و رنگ این ساختارها بین افراد تفاوت طبیعی زیادی دارد.
واژن
واژن کانالی عضلانی و انعطاف‌پذیر است که دهانه رحم را به خارج بدن متصل می‌کند. خون قاعدگی از این مسیر خارج می‌شود و در زایمان واژینال نیز نقش دارد. واژن و ولو دو ساختار متفاوت‌اند و نباید به‌جای یکدیگر استفاده شوند.
دهانه رحم یا سرویکس
دهانه رحم قسمت پایینی رحم است که به واژن باز می‌شود. تست‌های غربالگری مانند پاپ اسمیر و HPV از این ناحیه نمونه‌برداری می‌کنند. مخاط دهانه رحم نیز در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند.
رحم
رحم اندامی عضلانی در لگن است. پوشش داخلی آن آندومتر نام دارد و در چرخه قاعدگی دچار تغییر می‌شود. در بارداری، جنین در رحم رشد می‌کند. فیبروم، پولیپ، آدنومیوز و بعضی سرطان‌ها می‌توانند رحم را درگیر کنند.
تخمدان‌ها
تخمدان‌ها در دو طرف رحم قرار دارند و در آزادسازی تخمک و تولید هورمون‌هایی مانند استروژن و پروژسترون نقش دارند. کیست‌های تخمدان، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و پیچ‌خوردگی از مشکلات مهم این اندام هستند.
لوله‌های رحمی
لوله‌های رحمی مسیر ارتباطی تخمدان و رحم هستند و لقاح معمولاً در این ناحیه اتفاق می‌افتد. عفونت، چسبندگی یا انسداد لوله‌ها می‌تواند بر باروری اثر بگذارد. حاملگی خارج رحم نیز اغلب در لوله رخ می‌دهد.
کف لگن
عضلات و بافت‌های کف لگن از مثانه، رحم، واژن و رکتوم حمایت می‌کنند. ضعف یا اختلال عملکرد این عضلات می‌تواند با افتادگی اندام‌ها، بی‌اختیاری ادرار یا درد لگنی همراه باشد.
چه علائمی طبیعی نیستند؟
- خونریزی شدید یا خونریزی پس از یائسگی
- درد شدید یا ناگهانی لگن
- ترشح بدبو یا همراه تب
- زخم یا ضایعه‌ای که بهبود پیدا نمی‌کند
- برجستگی جدید یا احساس افتادگی در واژن
- درد مکرر هنگام رابطه
تفاوت ترشح طبیعی و غیرطبیعی
مقدار و قوام ترشح واژن در طول چرخه تغییر می‌کند و ترشح شفاف یا سفید بدون بوی تند و بدون خارش اغلب طبیعی است. تغییر واضح در بو، رنگ یا مقدار همراه خارش، سوزش یا درد می‌تواند نیاز به بررسی داشته باشد.
معاینه زنان شامل چه چیزهایی است؟
بسته به علت مراجعه ممکن است معاینه خارجی، اسپکولوم، معاینه دو دستی یا سونوگرافی انجام شود. همه این مراحل برای همه مراجعه‌ها لازم نیستند و باید با توضیح و رضایت بیمار انجام شوند.
جمع‌بندی
شناخت نام و عملکرد بخش‌های مختلف دستگاه تناسلی زنان به درک بهتر علائم و تصمیم‌گیری آگاهانه کمک می‌کند. تفاوت‌های ظاهری زیاد در بسیاری از این اندام‌ها کاملاً طبیعی هستند.
منبع معتبر
- MedlinePlus – Female Reproductive System
مطالب مرتبط
بازبینی پزشکی: دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، جراح و متخصص زنان و زایمان.