بی‌اختیاری ادرار و افتادگی مثانه از مشکلات نسبتاً شایع کف لگن هستند و می‌توانند پس از زایمان، با افزایش سن یا در اثر ضعف بافت‌های نگهدارنده ایجاد شوند. این مشکلات قابل بررسی و درمان‌اند و لازم نیست به‌عنوان بخشی اجتناب‌ناپذیر از افزایش سن تحمل شوند.
این مطلب آموزشی است و تشخیص دقیق نوع بی‌اختیاری یا افتادگی به معاینه نیاز دارد.
بی‌اختیاری ادرار چیست؟
بی‌اختیاری به نشت ناخواسته ادرار گفته می‌شود. نوع استرسی معمولاً هنگام سرفه، خنده، عطسه یا فعالیت بدنی رخ می‌دهد. نوع فوریتی با احساس ناگهانی و شدید نیاز به ادرار همراه است. بعضی افراد ترکیبی از هر دو نوع را دارند.
افتادگی مثانه چیست؟
وقتی دیواره جلویی واژن و بافت‌های نگهدارنده ضعیف شوند، مثانه می‌تواند به سمت واژن برجسته شود. به این وضعیت سیستوسل گفته می‌شود. افتادگی ممکن است خفیف و بدون علامت باشد یا با احساس فشار و برجستگی همراه شود.
علائم افتادگی کف لگن
- احساس فشار یا سنگینی در لگن
- احساس یا مشاهده برجستگی در واژن
- مشکل در تخلیه کامل مثانه
- تکرر ادرار یا بی‌اختیاری
- مشکل در دفع مدفوع در برخی انواع افتادگی
- ناراحتی هنگام رابطه یا فعالیت
عوامل زمینه‌ساز
زایمان واژینال، افزایش سن، یائسگی، اضافه وزن، یبوست مزمن و زور زدن، سرفه مزمن و بعضی جراحی‌های لگنی می‌توانند خطر ضعف کف لگن را افزایش دهند.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
شرح حال دقیق درباره نوع نشت ادرار و علائم افتادگی، معاینه لگنی، آزمایش ادرار و در صورت نیاز ارزیابی‌های تکمیلی مانند اندازه‌گیری باقی‌مانده ادرار یا تست‌های تخصصی کمک‌کننده هستند.
درمان‌های غیرجراحی
- تمرینات عضلات کف لگن با آموزش صحیح
- فیزیوتراپی کف لگن
- اصلاح یبوست و کاهش فشار مزمن
- کاهش وزن در صورت اضافه وزن
- تنظیم مصرف مایعات یا تمرین مثانه در برخی انواع بی‌اختیاری
- استفاده از پساری در بعضی موارد افتادگی
چه زمانی جراحی مطرح می‌شود؟
اگر علائم شدید باشند، کیفیت زندگی را مختل کنند و درمان‌های غیرجراحی کافی نباشند، جراحی ممکن است مطرح شود. نوع جراحی بر اساس نوع افتادگی، سن، سابقه عمل، وضعیت رحم و اهداف فرد انتخاب می‌شود.
جراحی بی‌اختیاری استرسی
برای بی‌اختیاری استرسی، روش‌های جراحی مختلفی وجود دارد. انتخاب روش باید بر اساس شدت علائم، سابقه پزشکی، معاینه و توضیح دقیق مزایا و عوارض انجام شود. هر نوع جراحی یا وسیله جراحی محدودیت‌ها و ریسک‌های خاص خود را دارد.
چه زمانی مراجعه سریع لازم است؟
- ناتوانی کامل در ادرار کردن
- خون واضح در ادرار
- تب همراه درد پهلو یا سوزش شدید
- افتادگی ناگهانی همراه درد شدید یا خونریزی
جمع‌بندی
بی‌اختیاری ادرار و افتادگی مثانه درمان‌های متنوعی از فیزیوتراپی تا جراحی دارند. شدت علامت و تأثیر آن بر زندگی، نه فقط درجه افتادگی، در انتخاب درمان اهمیت دارد.
منبع معتبر
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Surgery for Pelvic Organ Prolapse
مطالب مرتبط
بازبینی پزشکی: دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، جراح و متخصص زنان و زایمان.