دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

راهنمای آموزشی سلامت زنان • نسخه مستقل برای بازبینی

بارداری با بیماری مادرزادی قلب؛ ارزیابی پیش از اقدام و برنامه زایمان

بعضی زنان دارای بیماری مادرزادی قلب می‌توانند بارداری موفق داشته باشند، اما خطر به نوع نقص و وضعیت فعلی قلب وابسته است. جراحی موفق کودکی به‌تنهایی نیاز به بررسی پیش از بارداری را حذف نمی‌کند. ارزیابی متخصص قلب آشنا با بیماری مادرزادی و تیم زنان، پایه تصمیم آگاهانه است. [۱]

نمودار مفهومی قلب مادرزادی و بارداری؛ شناخت ضایعه، ارزیابی قلب، تیم مشترک، برنامه زایمان
نمودار مفهومی قلب مادرزادی و بارداری؛ شناخت ضایعه، ارزیابی قلب، تیم مشترک، برنامه زایمان. تصویر آموزشی مفهومی.

علت و تنوع بیماری؛ چرا یک پاسخ ثابت نداریم؟

بیماری مادرزادی قلب یعنی تفاوت ساختاری قلب از زمان تولد؛ نوع نقص و اثر آن بر جریان خون متفاوت است. درمان قبلی ممکن است بخشی از مشکل را اصلاح کرده باشد، اما وضعیت دریچه‌ها، ریتم یا عملکرد قلب همچنان اهمیت دارد. آن را با بیماری قلبی ایجادشده حوالی زایمان یکسان ندانید. [۲]

پیش از اقدام چه اطلاعاتی لازم است؟

گزارش عمل‌ها، اکوهای قبلی، نام داروها، سابقه تپش قلب، غش و توان فعالیت را همراه ببرید. حتی اگر سال‌ها علامت نداشته‌اید، قبل از اقدام برای ارزیابی مراجعه کنید. ممکن است تغییر دارو یا بررسی بیشتری لازم باشد؛ داروی قلب یا ضدانعقاد را به‌خاطر نگرانی از جنین خودسرانه کنار نگذارید. [۱]

بررسی و تشخیص وضعیت فعلی

متخصص بر اساس نوع ضایعه، معاینه، اکوی قلب، نوار قلب یا بررسی‌های تکمیلی مناسب را انتخاب می‌کند. هر آزمون برای همه ضروری نیست. از پزشک بخواهید توضیح دهد یافته‌ها چه اثری بر تصمیم بارداری، دفعات مراقبت و محل زایمان دارند؛ صرف نام قدیمی بیماری برای برآورد خطر کافی نیست. [۲]

تیم مراقبت بارداری چه می‌کند؟

راهنمای ESC سال ۲۰۲۵ بر نقش تیم قلب و بارداری و مراقبت پیش، حین و پس از بارداری تأکید دارد. هماهنگی قلب، زنان و مامایی کمک می‌کند مسئولیت نسخه‌ها، پایش و اقدامات هنگام بدحال‌شدن روشن باشد. وجود نام این تیم در راهنما به معنی در دسترس‌بودن همان خدمت در همه مراکز ایران نیست. [۳]

کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره قلب مادرزادی و بارداری؛ قلبم در کودکی عمل شده؛ باز هم مشاوره لازم است؟؛ اگر ناخواسته باردار شدم چه کنم؟؛ آیا بیماری قلبی من به معنی بیماری قطعی قلب جنین است؟
کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره قلب مادرزادی و بارداری؛ قلبم در کودکی عمل شده؛ باز هم مشاوره لازم است؟؛ اگر ناخواسته باردار شدم چه کنم؟؛ آیا بیماری قلبی من به معنی بیماری قطعی قلب جنین است؟. تصویر آموزشی مفهومی.

درمان، فعالیت و مراقبت خانه

درمان با نوع بیماری و وضعیت فعلی تنظیم می‌شود. از تیم درباره فعالیت قابل‌تحمل، محدودیت‌های لازم و نشانه‌هایی که باید گزارش شوند دستور روشن بگیرید. فعالیت معمول روزانه را فقط با تجربه فردی دیگر تنظیم نکنید. برنامه دارو، تماس ضروری و گزارش‌ها را در دسترس داشته باشید. [۱،۲]

عوارض احتمالی و علائم فوری

بارداری بار کاری قلب را بیشتر می‌کند و بعضی افراد مستعد اختلال ریتم یا مشکلات دیگرند. تنگی نفس شدید یا رو به افزایش، درد قفسه سینه، غش، کبودی تازه یا تپش همراه بدحالی نیازمند ارزیابی فوری است. این نشانه‌ها را صرفاً اضطراب یا خستگی بارداری ندانید. [۱،۲]

زمان و روش زایمان و پس از تولد

سزارین برای همه بیماران قلبی انتخاب خودکار نیست. تیم باید نوع و زمان زایمان، پایش، بیهوشی و داروها را پیش از شروع دردها مشخص کند. برنامه پس از زایمان نیز بخشی از مراقبت قلب است؛ تولد نوزاد به معنی پایان خطر یا امکان قطع دارو نیست. [۳]

پرسش‌های رایج

قلبم در کودکی عمل شده؛ باز هم مشاوره لازم است؟

بله؛ حتی پس از اصلاح موفق، ارزیابی وضعیت فعلی اهمیت دارد. [۱]

اگر ناخواسته باردار شدم چه کنم؟

زود با متخصص قلب و زنان تماس بگیرید؛ بدون ارزیابی درباره خطر یا قطع دارو تصمیم نگیرید. [۱]

آیا بیماری قلبی من به معنی بیماری قطعی قلب جنین است؟

خیر؛ درباره خطر ارثی و نیاز به ارزیابی قلب جنین از تیم سؤال کنید؛ نتیجه برای همه یکسان نیست.

مطالعه مرتبط

منابع

شماره منبع کنار متن آمده است. تاریخ بررسی دسترسی: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. توصیه خارجی عین برنامه اجرایی ایران نیست؛ امکانات، نسخه و پیگیری باید با تیم درمان محلی تطبیق داده شوند.

  1. NHS — Congenital heart disease and pregnancyتاریخ نسخه: patient page; exact revision date not verified
  2. NHS — Congenital heart diseaseتاریخ نسخه: current page; revision date not asserted
  3. ESC — 2025 ESC Guidelines for the management of cardiovascular disease and pregnancyتاریخ نسخه: 2025-08-29

این راهنما برای آموزش است؛ تشخیص و درمان فردی با معاینه و ارزیابی پرونده انجام می‌شود.

هماهنگی مراجعه

برای بررسی شرایط و هماهنگی مراجعه در شهریار، اندیشه یا تهران/ونک، با پذیرش تماس بگیرید. نیاز به ارجاع تخصصی و محل انجام بررسی را پیش از مراجعه مشخص کنید. در علائم اورژانسی منتظر پاسخ پیام یا نوبت مطب نمانید.