دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

راهنمای آموزشی سلامت زنان • نسخه مستقل برای بازبینی

یبوست و بواسیر در بارداری؛ مراقبت مؤثر و علائمی که باید بررسی شوند

دفع مدفوع سفت، زورزدن و احساس تخلیه ناقص در بارداری شایع‌اند، اما درد شدید یا خون‌ریزی را نباید خودکار به یبوست نسبت داد. اصلاح عادت دفع، غذا و فعالیت قدم اول است؛ اگر کافی نباشد، پزشک یا داروساز می‌تواند درمان مناسب بارداری پیشنهاد کند. بواسیر ممکن است همراه یبوست باشد، ولی هر خون‌ریزی مقعدی بواسیر نیست. [۲، ۴]

نمودار مفهومی دفع راحت‌تر در بارداری؛ بررسی علائم، فیبر و مایعات، بازبینی دارو، پیگیری پاسخ
نمودار مفهومی دفع راحت‌تر در بارداری؛ بررسی علائم، فیبر و مایعات، بازبینی دارو، پیگیری پاسخ. تصویر آموزشی مفهومی.

علت یبوست همیشه فقط فشار رحم نیست

تغییرات هورمونی حرکت روده را کند می‌کنند؛ کم‌تحرکی، تغییر غذا و برخی داروها یا مکمل‌ها نیز نقش دارند. سابقه یبوست پیش از بارداری را بگویید. تعداد دفع طبیعی میان افراد متفاوت است؛ نداشتن دفع روزانه به‌تنهایی تشخیص یبوست نیست. سفتی مدفوع، ناراحتی و تغییر نسبت به عادت معمول اهمیت دارند. [۱، ۵]

از کجا شروع کنیم؟

فیبر غذا را با میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل به‌تدریج بیشتر کنید. مایعات کافی و فعالیت متناسب با وضعیت بارداری کمک می‌کنند. احساس نیاز به دفع را مرتب عقب نیندازید و از زورزدن طولانی پرهیز کنید. اگر به علت بیماری قلب یا کلیه محدودیت مایعات یا فعالیت دارید، توصیه عمومی را با برنامه اختصاصی تیم درمان هماهنگ کنید. [۲؛ ملاحظه فردی]

آهن را به علت یبوست خودسرانه قطع نکنید

آهن، کلسیم، بعضی داروهای تهوع و برخی مسکن‌ها می‌توانند دفع را سخت‌تر کنند. فهرست همه فرآورده‌ها را همراه ببرید؛ ممکن است نوع یا روش مصرف با نظر درمانگر تغییر کند. قطع مکمل درمانی کم‌خونی یا جایگزین‌کردن آن با محصول گیاهی، راه‌حل خودکار نیست. هم درمان کمبود و هم تحمل گوارشی باید بررسی شوند. [۱؛ راهنمای داخلی کم‌خونی]

اگر مراقبت خانگی کافی نبود

خلاصه UKTIS با نسخه مارس ۲۰۲۶، ابتدا راهکارهای غیردارویی و در صورت نیاز ملین مناسب را مطرح می‌کند. برای برخی فرآورده‌های حجیم‌کننده و اسمزی تجربه بیشتری وجود دارد؛ داده‌های همه داروها یکسان نیست. انتخاب، مدت و مقدار مصرف باید با درمانگر باشد. تنقیه، ملین محرک یا محصول «طبیعی» را صرفاً از روی تبلیغ مصرف نکنید؛ مصرف نامناسب می‌تواند عارضه ایجاد کند. [۳]

بواسیر را چگونه آرام کنیم؟

بواسیر می‌تواند خارش، برجستگی و درد اطراف مقعد یا خون روشن پس از دفع ایجاد کند. نرم نگه‌داشتن مدفوع و کم‌کردن زورزدن به کنترل علت کمک می‌کند. تمیزکردن آرام، پرهیز از ساییدن ناحیه و کمپرس خنک با پارچه ممکن است ناراحتی را کمتر کند. کرم‌ها معمولاً علامت را کم می‌کنند؛ پیش از استفاده در بارداری مناسب‌بودن فرآورده را بپرسید. [۴]

کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره دفع راحت‌تر در بارداری؛ بواسیر برای همه مادران به جراحی نیاز دارد؟؛ ملین گیاهی از داروی معمولی ایمن‌تر است؟؛ اگر هر روز دفع ندارم حتماً یبوست دارم؟
کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره دفع راحت‌تر در بارداری؛ بواسیر برای همه مادران به جراحی نیاز دارد؟؛ ملین گیاهی از داروی معمولی ایمن‌تر است؟؛ اگر هر روز دفع ندارم حتماً یبوست دارم؟. تصویر آموزشی مفهومی.

چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

درد شدید شکم، استفراغ، اتساع شدید یا خون در مدفوع همراه یبوست نیازمند ارزیابی سریع است. خون‌ریزی زیاد، ضعف یا غش را منتظر نوبت معمول نگذارید. اگر معلوم نیست خون از مقعد است یا واژن، برای مشخص‌شدن منبع با تیم بارداری تماس بگیرید. خون‌ریزی تازه را بدون معاینه به بواسیر قبلی نسبت ندهید. [۱؛ مسیر ایمنی بارداری]

در ویزیت و پیگیری چه بررسی می‌شود؟

زمان شروع، دفعات و شکل دفع، درد، خون‌ریزی و داروها را توضیح دهید. پزشک بر اساس معاینه و سابقه تصمیم می‌گیرد آیا آزمایش لازم است؛ همه افراد به بررسی تهاجمی نیاز ندارند. درمان را با نتیجه واقعی بسنجید: دفع نرم‌تر و راحت‌تر، نه صرفاً مصرف روزانه دارو. تداوم مشکل با مراقبت اولیه، یا احساس انسداد و تخلیه ناقص مکرر، پیگیری بیشتر می‌خواهد. [۱، ۳]

پس از زایمان و با وجود بخیه چه کنیم؟

پس از تولد نیز یبوست و بواسیر ممکن است رخ دهند. دفع معمول به‌ندرت بخیه پرینه را باز می‌کند؛ بااین‌حال زورزدن طولانی مناسب نیست. نرم نگه‌داشتن مدفوع، آب و فیبر کافی و حرکت متناسب با توصیه ترخیص کمک می‌کنند. اگر پارگی شدید یا ترمیم اسفنکتر داشته‌اید، برنامه اختصاصی ملین و پیگیری را طبق دستور همان تیم ادامه دهید. [۶؛ راهنمای ترخیص فردی]

در شیردهی و دوره ترمیم چه چیزی فرق دارد؟

دارو یا پماد مناسب دوران بارداری الزاماً بدون بررسی برای هر مادر شیرده مناسب نیست؛ فرآورده و شرایط نوزاد را با داروساز بررسی کنید. تداوم درد یا یبوست، نشت ناخواسته مدفوع یا مشکل کنترل دفع باید مطرح شود. تب، بدحالی یا خون‌ریزی زیاد را به بواسیر نسبت ندهید. این راهنما جای بررسی زخم و آسیب پرینه را نمی‌گیرد. [۶]

پرسش‌های رایج

بواسیر برای همه مادران به جراحی نیاز دارد؟

خیر؛ بسیاری از علائم ابتدا با مراقبت و درمان انتخابی کنترل می‌شوند. مشکل شدید یا پایدار باید معاینه شود. [۴]

ملین گیاهی از داروی معمولی ایمن‌تر است؟

طبیعی‌بودن نشانه اثبات ایمنی در بارداری نیست؛ ترکیب و مقدار باید بررسی شود. [۳]

اگر هر روز دفع ندارم حتماً یبوست دارم؟

خیر؛ درد، سفتی و دشواری دفع و تغییر عادت معمول مهم‌اند. [۵]

مطالعه مرتبط

منابع

شماره منبع کنار متن آمده است. تاریخ بررسی دسترسی: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. توصیه خارجی عین برنامه اجرایی ایران نیست؛ امکانات، نسخه و پیگیری باید با تیم درمان محلی تطبیق داده شوند.

  1. Pregnancy, Birth and Baby / Healthdirect Australia — Constipation during pregnancyتاریخ نسخه: 2025-12
  2. Australian Government Department of Health, Disability and Ageing — Common conditions during pregnancy — Issue 1تاریخ نسخه: 2025-09
  3. UK Teratology Information Service — Treatment of constipation in pregnancy — Version 4تاریخ نسخه: 2026-03
  4. NHS — Piles in pregnancyتاریخ نسخه: 2024-01-03; embedded media reviewed 2026-02-02
  5. NHS — Your body after the birthتاریخ نسخه: 2024-04-25; embedded media reviewed 2026-02-02
  6. NHS — Constipationتاریخ نسخه: text revision date not verified; checked 2026-11-03

این راهنما برای آموزش است؛ تشخیص و درمان فردی با معاینه و ارزیابی پرونده انجام می‌شود.

هماهنگی مراجعه

برای بررسی شرایط و هماهنگی مراجعه در شهریار، اندیشه یا تهران/ونک، با پذیرش تماس بگیرید. نیاز به ارجاع تخصصی و محل انجام بررسی را پیش از مراجعه مشخص کنید. در علائم اورژانسی منتظر پاسخ پیام یا نوبت مطب نمانید.