دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

راهنمای آموزشی سلامت زنان • نسخه مستقل برای بازبینی

مراقبت پزشکی پس از تعرض جنسی؛ اقدامات زمان‌حساس و پیگیری ایمن

پس از تعرض جنسی، برای رسیدگی به آسیب، احتمال بارداری و عفونت هرچه زودتر به مرکز درمانی مجهز مراجعه کنید. مراقبت باید با احترام، توضیح و رضایت انجام شود. حتی اگر علامت ندارید یا از زمان واقعه گذشته است، بررسی و حمایت می‌توانند مهم باشند؛ سرزنش‌کردن فرد آسیب‌دیده قابل قبول نیست. [۱،۳]

نمودار مفهومی مراقبت پس از تعرض؛ ایمنی فوری، ارزیابی پزشکی، پیشگیری زمان‌حساس، پیگیری و حمایت
نمودار مفهومی مراقبت پس از تعرض؛ ایمنی فوری، ارزیابی پزشکی، پیشگیری زمان‌حساس، پیگیری و حمایت. تصویر آموزشی مفهومی.

ایمنی و علائم اورژانسی

اگر هنوز در خطر هستید، در حدی که برایتان امن است به محل امن و فرد قابل اعتماد یا خدمات اضطراری دسترسی پیدا کنید. خون‌ریزی زیاد، آسیب شدید، اختلال هوشیاری، تنگی نفس یا درد قابل‌توجه نیازمند اورژانس‌اند. برای این وضعیت منتظر هماهنگی واتساپ نمانید. گرفتن مراقبت جسمی و حمایت روانی هر دو اهمیت دارند. [۳]

در مرکز درمان چه اتفاقی می‌افتد؟

درمانگر باتجربه باید نیاز فوری و نوع تماس را با کمترین ایجاد آسیب دوباره بررسی کند. آزمایش و نمونه‌گیری با توجه به شرایط انتخاب می‌شوند. می‌توانید توضیح مراحل و محدودیت محرمانگی را بخواهید. قواعد مستندسازی و گزارش‌دهی به کشور، سن و شرایط وابسته‌اند؛ این راهنما درباره قانون ایران حکم کلی نمی‌دهد. [۱،۳]

پیشگیری HIV چرا زمان‌حساس است؟

PEP برای همه تماس‌ها لازم نیست؛ تیم خطر را ارزیابی می‌کند. طبق CDC ۲۰۲۵، اگر لازم باشد باید هرچه زودتر و حداکثر تا ۷۲ ساعت شروع شود و نباید برای نتیجه‌های در انتظار تأخیر بیفتد. این مهلت به معنی صبرکردن تا ساعت آخر نیست. پس از آن هم برای آزمایش، سایر مراقبت‌ها و پیگیری مراجعه کنید. [۲]

پیشگیری بارداری و واکسن‌ها

اگر امکان بارداری وجود دارد، درباره پیشگیری اورژانسی همان مراجعه اول سؤال کنید؛ انتخاب به زمان، وضعیت پزشکی و روش قابل‌دسترسی بستگی دارد. ارزیابی نیاز به واکسن هپاتیت B و HPV یا اقدامات دیگر نیز بر اساس سابقه انجام می‌شود. بدون نسخه آنتی‌بیوتیک یا داروی فرد دیگری مصرف نکنید. [۱]

کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره مراقبت پس از تعرض؛ چون زخم ندارم، معاینه لازم نیست؟؛ اگر بیش از ۷۲ ساعت گذشته دیگر مراجعه نکنم؟؛ مطب زنان همه خدمات لازم را دارد؟
کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره مراقبت پس از تعرض؛ چون زخم ندارم، معاینه لازم نیست؟؛ اگر بیش از ۷۲ ساعت گذشته دیگر مراجعه نکنم؟؛ مطب زنان همه خدمات لازم را دارد؟. تصویر آموزشی مفهومی.

کدام آزمایش‌ها و درمان‌ها لازم‌اند؟

آزمایش عفونت‌های جنسی و HIV بر اساس محل تماس و سابقه انتخاب می‌شود. نتیجه منفی خیلی زود، همه عفونت‌ها را رد نمی‌کند. گاهی درمان پیشگیرانه با توجه به احتمال پیگیری و خطر فرد مطرح است. نتیجه مثبت نیز به‌تنهایی زمان انتقال را اثبات نمی‌کند. برنامه آزمایش مجدد باید روشن باشد. [۱،۲]

مراقبت در خانه و پیگیری درمان

نام داروها، روش مصرف، عارضه‌ای که باید گزارش شود و زمان مراجعه بعدی را مکتوب بگیرید. برای تحمل دارو یا دسترسی دوباره به مرکز کمک بخواهید؛ قطع خودسرانه دوره پیشگیری ممکن است حفاظت را کاهش دهد. تماس پیگیری و پیام‌ها باید به روشی باشد که برای خود فرد امن است؛ اطلاعات خصوصی را ناخواسته در اختیار دیگران نگذارید. [۱،۲،۳]

حمایت روانی و پیامدهای دیرتر

ترس، بی‌حسی هیجانی، اختلال خواب یا احساس گناه ممکن است رخ دهند؛ واکنش افراد یکسان نیست. گوش‌دادن بدون اجبار به تعریف جزئیات و دسترسی به حمایت حرفه‌ای مهم‌اند. اگر علائم ادامه دارند یا کار روزمره مختل شده، برای سلامت روان کمک بگیرید. افکار خودآسیب‌رسان یا ناتوانی در حفظ ایمنی، ارزیابی فوری می‌خواهند. [۳]

پرسش‌های رایج

چون زخم ندارم، معاینه لازم نیست؟

نبود زخم، احتمال نیاز به پیشگیری، آزمایش یا حمایت را رد نمی‌کند. [۱]

اگر بیش از ۷۲ ساعت گذشته دیگر مراجعه نکنم؟

باز هم مراجعه کنید؛ این مهلت مربوط به شروع معمول PEP است، نه پایان همه مراقبت‌ها. [۲]

مطب زنان همه خدمات لازم را دارد؟

لزوماً خیر؛ خدمات اورژانسی، عفونی، روانی یا مستندسازی ممکن است مرکز دیگری بخواهند. مقصد مناسب را از مرکز درمانی بپرسید.

مطالعه مرتبط

منابع

شماره منبع کنار متن آمده است. تاریخ بررسی دسترسی: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. توصیه خارجی عین برنامه اجرایی ایران نیست؛ امکانات، نسخه و پیگیری باید با تیم درمان محلی تطبیق داده شوند.

  1. CDC — Sexual Assault and Abuse and STIs — Adolescents and Adultsتاریخ نسخه: 2021 STI guideline; current site checked 2026-11-03
  2. CDC — Nonoccupational HIV Postexposure Prophylaxis Recommendationsتاریخ نسخه: 2025
  3. WHO — Clinical management of rape and intimate partner violence in emergencies: training curriculumتاریخ نسخه: 2025-04-07

این راهنما برای آموزش است؛ تشخیص و درمان فردی با معاینه و ارزیابی پرونده انجام می‌شود.

هماهنگی مراجعه

برای بررسی شرایط و هماهنگی مراجعه در شهریار، اندیشه یا تهران/ونک، با پذیرش تماس بگیرید. نیاز به ارجاع تخصصی و محل انجام بررسی را پیش از مراجعه مشخص کنید. در علائم اورژانسی منتظر پاسخ پیام یا نوبت مطب نمانید.