علائم سرطان‌های زنان؛ نشانه‌های هشدار و زمان مراجعه
سرطان‌های زنان به سرطان‌هایی گفته می‌شود که از اندام‌های دستگاه تناسلی زنان آغاز می‌شوند. پنج گروه اصلی شامل سرطان دهانه رحم، تخمدان، رحم یا آندومتر، واژن و ولو هستند. علائم این سرطان‌ها یکسان نیستند و بسیاری از نشانه‌ها می‌توانند علت‌های خوش‌خیم‌تری داشته باشند؛ بنابراین وجود یک علامت به‌تنهایی به معنی سرطان نیست، اما بعضی تغییرات نباید نادیده گرفته شوند.
این مقاله به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، جراح و متخصص زنان و زایمان تهیه شده و هدف آن کمک به شناخت علائم هشدار و زمان مراجعه برای ارزیابی پزشکی است.
سرطان‌های زنان شامل چه بیماری‌هایی هستند؟
بر اساس تعریف CDC، پنج نوع اصلی سرطان زنان عبارت‌اند از:
- سرطان دهانه رحم: از سلول‌های دهانه رحم شروع می‌شود.
- سرطان تخمدان: در تخمدان‌ها ایجاد می‌شود؛ بعضی سرطان‌های مشابه ممکن است از لوله‌های رحمی یا صفاق نیز منشأ بگیرند.
- سرطان رحم یا آندومتر: از بافت رحم شروع می‌شود و سرطان آندومتر شایع‌ترین نوع آن است.
- سرطان واژن: از بافت واژن شروع می‌شود.
- سرطان ولو: از بخش بیرونی دستگاه تناسلی زنان آغاز می‌شود.
مهم‌ترین علائم هشدار سرطان‌های زنان
بعضی علائم میان چند نوع سرطان مشترک‌اند. مهم‌ترین آن‌ها شامل خون‌ریزی یا ترشح غیرطبیعی واژن، درد یا فشار لگنی، نفخ مداوم، احساس سیری زودرس، تغییر در عادات ادراری یا دفع، و تغییرات پایدار پوست ولو هستند.
| نوع سرطان | علائم احتمالی مهم |
|---|---|
| دهانه رحم | خون‌ریزی غیرطبیعی، خون‌ریزی بعد از رابطه، ترشح غیرمعمول؛ مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشند |
| رحم / آندومتر | خون‌ریزی بعد از یائسگی، خون‌ریزی بین پریودها، خون‌ریزی غیرمعمول، درد یا فشار لگنی |
| تخمدان | نفخ مداوم، سیری زودرس، کاهش توان خوردن، درد شکم یا لگن، درد کمر، تکرر یا فوریت ادرار و گاهی یبوست |
| واژن | خون‌ریزی یا ترشح غیرعادی، درد لگن، درد هنگام رابطه یا ادرار، تغییر در عادات ادرار یا دفع |
| ولو | خارش یا سوزش مداوم، درد یا حساسیت، زخم یا توده‌ای که خوب نمی‌شود، تغییر رنگ یا بافت پوست، خون‌ریزی غیرعادی |
۱. خون‌ریزی غیرطبیعی واژن
خون‌ریزی غیرطبیعی یکی از مهم‌ترین علائمی است که باید جدی گرفته شود. این موضوع می‌تواند شامل خون‌ریزی بین دو قاعدگی، خون‌ریزی بعد از رابطه جنسی، پریودهای بسیار سنگین یا طولانی‌تر از معمول، یا هر خون‌ریزی پس از یائسگی باشد.
طبق CDC، خون‌ریزی یا ترشح غیرطبیعی در چند نوع سرطان زنان دیده می‌شود. با این حال، فیبروم، پولیپ، تغییرات هورمونی، عفونت و بعضی داروها نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند. بنابراین هدف از مراجعه، پیدا کردن علت واقعی است نه فرض کردن سرطان.
خون‌ریزی بعد از یائسگی
هر خون‌ریزی بعد از یائسگی نیازمند ارزیابی پزشکی است. در بسیاری از موارد علت خوش‌خیم است، اما این علامت می‌تواند با سرطان آندومتر یا سایر بیماری‌های رحم همراه باشد و بهتر است بدون تأخیر بررسی شود.
۲. خون‌ریزی بعد از رابطه جنسی
خون‌ریزی پس از رابطه ممکن است به علت خشکی، التهاب، عفونت، پولیپ یا تغییرات دهانه رحم ایجاد شود. با این حال، از آنجا که سرطان دهانه رحم نیز می‌تواند باعث خون‌ریزی غیرطبیعی از جمله بعد از رابطه شود، تکرار این علامت باید بررسی شود.
مراحل اولیه سرطان دهانه رحم ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند؛ به همین دلیل غربالگری دهانه رحم با HPV/Pap و بررسی‌های بعدی اهمیت دارد.
۳. نفخ مداوم و احساس سیری زودرس
نفخ گهگاهی شایع است و اغلب ارتباطی با سرطان ندارد. آنچه اهمیت بیشتری دارد، نفخی است که جدید، مداوم و متفاوت از حالت معمول فرد باشد و همراه با احساس سیری سریع، کاهش توان خوردن، درد شکم یا لگن یا تغییرات ادراری باشد.
CDC این مجموعه علائم را از نشانه‌های احتمالی سرطان تخمدان می‌داند. اگر این تغییرات برای شما جدید هستند و برای حدود دو هفته یا بیشتر ادامه دارند، ارزیابی پزشکی منطقی است.
۴. درد یا فشار مداوم لگن
درد لگن می‌تواند علل بسیار متنوعی داشته باشد؛ از مشکلات گوارشی و عفونت گرفته تا کیست تخمدان، اندومتریوز یا مشکلات رحمی. اما درد یا فشار لگنی جدید و مداوم، به‌ویژه اگر با خون‌ریزی غیرطبیعی، نفخ یا تغییرات ادراری همراه شود، نیاز به بررسی دارد.
برای افتراق علل شایع‌تر می‌توانید مقاله درد زیر شکم در زنان را نیز بخوانید.
۵. تغییرات ادراری یا دفع
افزایش دفعات ادرار، فوریت ادرار، یبوست یا تغییرات جدید در عادات دفع معمولاً دلایل خوش‌خیم دارند. اما اگر این تغییرات جدید، مداوم و همراه با نفخ یا درد لگن باشند، ممکن است در ارزیابی سرطان تخمدان یا واژن مورد توجه قرار گیرند.
۶. خارش یا تغییرات پوستی ولو
خارش ناحیه تناسلی اغلب ناشی از التهاب، عفونت یا بیماری‌های پوستی است. در سرطان ولو ممکن است علائمی مثل خارش یا سوزش مداوم، زخم یا توده‌ای که خوب نمی‌شود، تغییر رنگ پوست، ضخیم شدن یا تغییر بافت پوست، درد یا خون‌ریزی دیده شود.
اگر زخمی برای مدت طولانی باقی مانده، یا تغییر پوستی واضحی دارید که برطرف نمی‌شود، بهتر است معاینه شوید. خوددرمانی طولانی‌مدت با کرم‌ها بدون تشخیص ممکن است ارزیابی را به تأخیر بیندازد.
۷. ترشح واژن غیرعادی
ترشح واژن می‌تواند کاملاً طبیعی باشد و در طول چرخه قاعدگی تغییر کند. اما ترشحی که برای شما جدید است، با خون مخلوط شده، بعد از یائسگی ایجاد شده یا همراه با درد و خون‌ریزی است باید بررسی شود.
برای شناخت تفاوت ترشح طبیعی و غیرطبیعی، مقاله ترشح واژن طبیعی چه شکلی است؟ و مقاله عفونت واژن را ببینید.
آیا نداشتن علامت یعنی سرطان نداریم؟
خیر. بعضی سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان دهانه رحم در مراحل ابتدایی، ممکن است بدون علامت باشند. به همین دلیل غربالگری در افراد واجد شرایط اهمیت دارد. در مقابل، داشتن علائم نیز الزاماً به معنی سرطان نیست.
این تفاوت مهم است: غربالگری برای افرادی است که علامت ندارند، اما فردی که خون‌ریزی، درد یا علامت نگران‌کننده دارد باید بر اساس همان علامت ارزیابی شود و نباید فقط منتظر زمان غربالگری بماند.
برای کدام سرطان‌های زنان غربالگری وجود دارد؟
برای سرطان دهانه رحم، غربالگری با تست HPV و/یا پاپ اسمیر بر اساس سن، سابقه و دستورالعمل‌های معتبر وجود دارد. برای سرطان تخمدان، آندومتر، واژن و ولو، غربالگری روتین جمعیتی مشابه تست دهانه رحم برای افراد بدون علامت وجود ندارد؛ بنابراین توجه به علائم و عوامل خطر اهمیت بیشتری دارد.
برای اطلاعات بیشتر به مقاله غربالگری سرطان‌های زنان مراجعه کنید.
چه زمانی باید سریع‌تر مراجعه کرد؟
- هر نوع خون‌ریزی بعد از یائسگی
- خون‌ریزی غیرعادی تکرارشونده یا خون‌ریزی بعد از رابطه
- نفخ مداوم، سیری زودرس یا درد لگنی جدید که برای حدود دو هفته یا بیشتر ادامه دارد
- زخم، توده، خارش یا تغییر پوستی ولو که خوب نمی‌شود
- ترشح خونی یا غیرعادی جدید، به‌خصوص بعد از یائسگی
- کاهش وزن غیرقابل‌توضیح همراه با علائم لگنی یا شکمی مداوم
اگر علامت شدید، خون‌ریزی زیاد، ضعف، سرگیجه یا درد شدید دارید، زمان مراجعه باید بر اساس شدت وضعیت کوتاه‌تر باشد.
پزشک چگونه این علائم را بررسی می‌کند؟
ارزیابی با شرح‌حال و معاینه شروع می‌شود. بسته به علامت ممکن است معاینه لگنی یا اسپکولوم، تست‌های دهانه رحم، سونوگرافی، آزمایش‌های تکمیلی یا در موارد منتخب نمونه‌برداری لازم شود. هیچ بسته آزمایشی ثابت برای همه افراد وجود ندارد و نوع بررسی باید متناسب با علامت و سن باشد.
منابع معتبر پزشکی
- CDC – Symptoms of Gynecologic Cancers
- CDC – Symptoms of Cervical Cancer
- CDC – Symptoms of Vaginal and Vulvar Cancers
- ACOG – Cervical Cancer
برای بررسی تخصصی و دریافت نوبت
برای ارزیابی غیراورژانسی متناسب با شرایط خود، با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده هماهنگ کنید.
در شرایط اورژانسی، نوبت عادی جایگزین مراجعه فوری نیست.