دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

راهنمای آموزشی سلامت زنان • نسخه مستقل برای بازبینی

تماس با سرخک در بارداری؛ چه اقدامی را نباید عقب انداخت؟

اگر باردارید و با فرد مبتلا به سرخک تماس داشته‌اید، همان روز با تیم درمان یا مرکز سلامت تماس بگیرید؛ منتظر جوش‌زدن نمانید. برای مادر بدون شواهد ایمنی، پیشگیری با ایمونوگلوبولین ممکن است تا شش روز پس از تماس لازم باشد. واکسن MMR در بارداری جای این اقدام را نمی‌گیرد و تزریق نمی‌شود. [۳، ۴]

نمودار مفهومی سرخک؛ تماس امروز را پیگیری کنید؛ ثبت تماس، تماس با مرکز، بررسی ایمنی، پیشگیری به‌موقع
نمودار مفهومی سرخک؛ تماس امروز را پیگیری کنید؛ ثبت تماس، تماس با مرکز، بررسی ایمنی، پیشگیری به‌موقع. تصویر آموزشی مفهومی.

سرخک چگونه منتقل می‌شود؟

سرخک عفونت بسیار واگیری است که از راه تنفسی و هوا منتقل می‌شود. فرد مبتلا ممکن است پیش از ظاهرشدن بثورات نیز دیگران را آلوده کند. تب، سرفه، آبریزش بینی و قرمزی چشم می‌توانند پیش از راش رخ دهند. سرخک با سرخجه متفاوت است و داشتن آزمایش ایمنی سرخجه، ایمنی نسبت به سرخک را ثابت نمی‌کند. [۲]

هنگام تماس چه چیزی را ثبت کنیم؟

زمان و محل تماس، مدت حضور در فضای مشترک، زمان شروع علائم فرد مبتلا و اینکه تشخیص او تأیید شده یا مشکوک است را بگویید. هفته بارداری، علائم فعلی و مدارک واکسیناسیون یا آزمایش قبلی خود را آماده کنید. لازم نیست پیش از تماس اولیه همه مدارک را پیدا کنید؛ این کار نباید پیگیری به‌موقع را عقب بیندازد. [۴؛ راهنمای عملی تماس]

پیشگیری پس از تماس چگونه انتخاب می‌شود؟

تیم درمان ابتدا تماس و شواهد ایمنی را ارزیابی می‌کند. راهنمای SMFM برای فرد باردار بدون شواهد ایمنی، ایمونوگلوبولین وریدی در فاصله شش روز پس از تماس را توصیه می‌کند. انتخاب و فراهم‌کردن آن با مرکز درمانی است؛ این متن نسخه یا دوز فردی نیست. اگر از این زمان گذشته، باز هم تماس بگیرید؛ فرصت پیگیری علائم و جلوگیری از انتقال پایان نیافته است. [۴]

اگر تب و راش شروع شد

پیش از مراجعه حضوری به مرکز خبر دهید تا مسیر جداگانه و احتیاط تنفسی تعیین شود؛ وارد سالن انتظار عمومی نشوید. پزشک ممکن است نمونه تنفسی برای RT-PCR و آزمایش خون درخواست کند. تشخیص از روی تصویر یا یک علامت کافی نیست؛ زمان نمونه‌گیری و تفسیر آزمایش مهم‌اند. در صورت علائم شدید، تماس با اورژانس را به‌جای مراجعه بی‌اطلاع انتخاب کنید و احتمال سرخک را بگویید. [۲، ۵]

کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره سرخک؛ تماس امروز را پیگیری کنید؛ واکسن MMR را اکنون بزنم تا اثر تماس از بین برود؟؛ اگر علامتی ندارم، لازم نیست تماس بگیرم؟؛ بعد از شش روز دیگر مراجعه فایده ندارد؟
کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره سرخک؛ تماس امروز را پیگیری کنید؛ واکسن MMR را اکنون بزنم تا اثر تماس از بین برود؟؛ اگر علامتی ندارم، لازم نیست تماس بگیرم؟؛ بعد از شش روز دیگر مراجعه فایده ندارد؟. تصویر آموزشی مفهومی.

درمان و علامت‌های خطر

درمان عمدتاً حمایتی است و عوارض باید جداگانه درمان شوند؛ پنومونی از نگرانی‌های مهم است. تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی، ناتوانی در نوشیدن یا بدحالی شدید ارزیابی فوری می‌خواهند. کاهش حرکت جنین نسبت به الگوی معمول را نیز با تیم بارداری مطرح کنید. توصیه دوز بالای ویتامین A برای بعضی کودکان مبتلا را برای مادر باردار اجرا نکنید؛ SMFM این دوزهای درمانی را در بارداری منع می‌کند. [۱، ۵؛ مسیر ایمنی بارداری]

واکسن پیش و پس از بارداری

واکسن زنده MMR در بارداری ممنوع است؛ برای مادر فاقد ایمنی، برنامه پس از زایمان تنظیم می‌شود. شیردهی به‌تنهایی مانع دریافت MMR نیست. تماس افراد خانواده و نیاز به واکسیناسیون آن‌ها نیز باید بررسی شود؛ برنامه دقیق به سن، سابقه و وضعیت ایمنی وابسته است. فاصله واکسن تا بارداری بعدی را با تیم درمان هماهنگ کنید. [۱، ۳] اگر ایمونوگلوبولین دریافت کرده‌اید، زمان واکسن بعدی را جداگانه تأیید کنید؛ این فرآورده می‌تواند فاصله لازم تا MMR را تغییر دهد. [۴]

اگر بیماری حوالی زایمان رخ داد

تیم نوزاد باید از بیماری مشکوک یا تأییدشده مادر مطلع باشد. برنامه پیشگیری برای نوزاد، تماس مادر و نوزاد و تغذیه باید با تیم عفونی و اطفال تنظیم شود؛ یک نسخه عمومی برای همه مناسب نیست. پیش از ترخیص بدانید در صورت تب یا مشکل تغذیه نوزاد با کدام مرکز تماس بگیرید. بدون هماهنگی، جداسازی یا قطع شیردهی خودسرانه انجام ندهید. [۱، ۴]

پرسش‌های رایج

واکسن MMR را اکنون بزنم تا اثر تماس از بین برود؟

در بارداری خیر؛ ارزیابی پیشگیری پس از تماس باید با مرکز درمانی انجام شود. [۱، ۳]

اگر علامتی ندارم، لازم نیست تماس بگیرم؟

خیر؛ پیشگیری پیش از شروع علائم زمان‌حساس است. [۴]

بعد از شش روز دیگر مراجعه فایده ندارد؟

پیگیری و کنترل انتقال همچنان لازم‌اند؛ این مهلت به اقدام پیشگیرانه خاص مربوط است. [۲، ۴]

مطالعه مرتبط

منابع

شماره منبع کنار متن آمده است. تاریخ بررسی دسترسی: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. توصیه خارجی عین برنامه اجرایی ایران نیست؛ امکانات، نسخه و پیگیری باید با تیم درمان محلی تطبیق داده شوند.

  1. SMFM — Measles and Pregnancy — Provider FAQsتاریخ نسخه: 2025-07-31
  2. CDC — Measles (Rubeola) — Yellow Book, 2026 editionتاریخ نسخه: 2025-04-23; 2026 edition, not a 2026 publication date
  3. CDC / ACIP — Guidelines for Vaccinating Pregnant Women — MMR sectionتاریخ نسخه: 2025-08-22
  4. South Carolina Department of Public Health — Measles in Pregnancy — Clinical Reference for Obstetric Providersتاریخ نسخه: 2026-01 file; internal revision date not stated
  5. NHS — Measlesتاریخ نسخه: text revision date not verified; checked 2026-11-03

این راهنما برای آموزش است؛ تشخیص و درمان فردی با معاینه و ارزیابی پرونده انجام می‌شود.

هماهنگی مراجعه

برای بررسی شرایط و هماهنگی مراجعه در شهریار، اندیشه یا تهران/ونک، با پذیرش تماس بگیرید. نیاز به ارجاع تخصصی و محل انجام بررسی را پیش از مراجعه مشخص کنید. در علائم اورژانسی منتظر پاسخ پیام یا نوبت مطب نمانید.