خارش بارداری و کلستاز؛ چه زمانی آزمایش و مراجعه فوری لازم است؟
خارش کف دست‌وپا، خارش شبانه یا خارشی که خواب را مختل می‌کند، در بارداری نیاز به تماس فوری با تیم مراقبت بارداری دارد. هر خارشی کلستاز نیست؛ اما نباید این الگو را فقط به کشیدگی پوست نسبت داد.
کلستاز بارداری چیست و چه شکلی شروع می‌شود؟
کلستاز داخل‌کبدی بارداری یا ICP اختلالی در جریان صفراست که باعث تجمع اسیدهای صفراوی در خون می‌شود. علامت شاخص آن خارش بدون بثورات اولیه پوستی است؛ البته خاراندن می‌تواند روی پوست رد ایجاد کند. معمولاً در اواخر بارداری شروع می‌شود، ولی شروع زودتر هم ممکن است. سابقه شخصی یا خانوادگی بیماری، بارداری چندقلویی و بعضی بیماری‌های کبدی از نکاتی هستند که باید به پزشک بگویید. زردی چشم یا پوست نیز ممکن است رخ دهد.
امروز چه اقدامی لازم است؟
اگر کف دست یا پا می‌خارد، خارش شب‌ها تشدید می‌شود یا آن‌قدر شدید است که نمی‌خوابید، همین حالا با پزشک یا واحد مامایی بیمارستان تماس بگیرید. اگر دسترسی ندارید، برای ارزیابی به مرکز درمانی مراجعه کنید. بروز دانه یا قرمزی هم نیازمند بررسی علت پوستی است و تشخیص را نمی‌توان از روی عکس یا شدت خارش قطعی کرد.
چه آزمایش‌هایی مطرح است؟
بررسی معمول شامل اسیدهای صفراوی خون و آزمایش‌های عملکرد کبد است. طبیعی‌بودن آنزیم‌های کبدی به‌تنهایی کلستاز را رد نمی‌کند. گاهی خارش پیش از غیرطبیعی‌شدن آزمایش‌ها آغاز می‌شود؛ در صورت تداوم علامت، پزشک ممکن است آزمایش‌ها را تکرار کند.
آیا برای جنین خطر دارد و سزارین لازم می‌شود؟
برنامه مراقبت و زمان زایمان بر اساس مقدار اسیدهای صفراوی، سن بارداری و شرایط همراه تنظیم می‌شود. در موارد شدید خطر مرگ داخل‌رحمی افزایش می‌یابد؛ اما این خطر برای همه مبتلایان یکسان نیست. تشخیص کلستاز به‌تنهایی به معنی الزام سزارین نیست. نتیجه آزمایش خود را برای تعیین برنامه اختصاصی به متخصص زنان نشان دهید.
برای آرام‌کردن خارش چه می‌توان کرد؟
لباس نخی آزاد، مرطوب‌کننده بدون عطر و دوش خنک یا ولرم ممکن است کمک کنند. از آب داغ و محصولات معطر پرهیز کنید. این مراقبت‌ها جای ارزیابی را نمی‌گیرند. انتخاب دارو و زمان شروع آن باید با تیم درمان باشد؛ بهترشدن خارش به‌تنهایی دلیل کافی برای کنارگذاشتن پیگیری نیست.
برای ویزیت چه چیزهایی همراه داشته باشم؟
- سن بارداری و زمان شروع خارش
- محل خارش، شدت شبانه و وجود ضایعه پوستی
- نتایج آزمایش‌ها با تاریخ انجام
- فهرست داروها و مکمل‌ها، سابقه کلستاز یا بیماری کبدی
عدد اسید صفراوی چه اثری بر تصمیم درمان دارد؟
شدت نگرانی برای جنین با نتیجه آزمایش و شرایط بارداری سنجیده می‌شود، نه فقط با اینکه خارش چقدر آزاردهنده است. نتیجه، واحد اندازه‌گیری و تاریخ نمونه باید کنار هم دیده شوند. بالا رفتن قابل‌توجه اسیدهای صفراوی، به‌خصوص رسیدن به ۱۰۰ میکرومول در لیتر یا بیشتر، می‌تواند برنامه زایمان را تغییر دهد. این عدد را نباید به‌تنهایی به نسخه‌ای برای زمان زایمان در خانه تبدیل کرد.
درمان خارش با پیشگیری از عوارض جنین یکی نیست
اورسودئوکسی‌کولیک‌اسید در راهنمای SMFM برای علائم مادر پیشنهاد می‌شود. این به معنی تضمین پیشگیری از همه عوارض جنین نیست. درباره زمان تکرار آزمایش، ارزیابی جنین و زمان زایمان باید برنامه جداگانه داشته باشید. راهنماها ممکن است در جزئیات زمان زایمان تفاوت داشته باشند؛ تیم درمان شرایط همان بارداری را مبنا قرار می‌دهد.
پرسش‌های رایج درباره کلستاز
اگر NST طبیعی باشد، دیگر خطری نیست؟
یک نتیجه اطمینان‌بخش جای ادامه برنامه مراقبت را نمی‌گیرد. آزمایش، سن بارداری و تغییر علائم همچنان مهم‌اند.
آزمایش اول طبیعی بود ولی هنوز می‌خارم؛ دوباره پیگیری کنم؟
بله؛ تداوم خارش را اطلاع دهید. گاهی غیرطبیعی‌شدن آزمایش پس از شروع علامت اتفاق می‌افتد.
پس از زایمان پیگیری تمام می‌شود؟
بهبود خارش و برگشت آزمایش‌ها به حالت طبیعی باید بررسی شود؛ به‌ویژه اگر علامت باقی مانده است. برای ویزیت پس از زایمان تاریخ مشخص بگیرید.
برای قدم بعد چه بخوانم؟
برای بررسی شرایط خودتان نوبت بگیرید
برای انتخاب محل مراجعه و هماهنگی زمان، با پذیرش مطب تماس بگیرید. نتیجه آزمایش‌ها، گزارش تصویربرداری و فهرست داروهای مرتبط را همراه داشته باشید.
تهران، ونک
زمان و محل مراجعه پس از هماهنگی با مطب مشخص می‌شود. در علائم هشدار یا وضعیت اورژانسی، منتظر پاسخ واتساپ یا نوبت مطب نمانید و به مرکز درمانی مناسب مراجعه کنید.
تکمیل راهنمای بالینی: تکمیل راهنمای خارش؛ راش و بیماری پوستی یا کلستاز؟
راش اولیه با خراش ناشی از خاراندن فرق دارد
به پزشک بگویید ابتدا خارش شروع شد یا دانه، قرمزی و تاول. محل شروع، گسترش، داروی تازه و سابقه اگزما به معاینه کمک می‌کند. در کلستاز معمولاً راش اولیه وجود ندارد، اما بیماری پوستی و کلستاز می‌توانند با هم باشند؛ وجود خراش یا یک ضایعه پوستی آزمایش لازم را خودبه‌خود منتفی نمی‌کند.
اگر آزمایش اولیه طبیعی بود
یک نتیجه طبیعی همیشه علت خارش پایدار را روشن نمی‌کند. در صورت تداوم علائم، پزشک ممکن است اسیدهای صفراوی و آزمایش‌های کبد را تکرار کند و هم‌زمان پوست را بررسی کند. زمان آزمایش و شدت و محل علائم را ثبت کنید و برنامه پیگیری بخواهید. از روی شدت خارش به‌تنهایی زمان زایمان تعیین نمی‌شود.
تاول تازه را از روی عکس تشخیص ندهیم
پمفیگوئید بارداری یکی از علل نادرِ خارش و تاول است و ارزیابی تخصصی می‌خواهد. نام قدیمیِ «هرپس بارداری» به معنای عفونت ویروس هرپس یا انتقال فردبه‌فرد این بیماری نیست. هر تاول نیز این تشخیص را ندارد؛ معاینه و در صورت نیاز آزمایش اختصاصی تعیین‌کننده‌اند. خوددرمانی ضدویروسی یا کورتون قوی بر اساس نام یا عکس مناسب نیست.