دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
دکتر فاطمه آقاجان‌زاده

راهنمای آموزشی سلامت زنان • نسخه مستقل برای بازبینی

میگرن قاعدگی؛ ثبت الگو، درمان حمله و زمان مراجعه

میگرن قاعدگی به حمله‌های میگرنی مرتبط با زمان پریود گفته می‌شود؛ هر سردرد نزدیک پریود، خودبه‌خود این تشخیص را ندارد. ثبت هم‌زمان سردرد و خون‌ریزی به تشخیص الگو و انتخاب درمان کمک می‌کند. سردرد ناگهانی بسیار شدید یا علامت عصبی تازه را به تغییر هورمون نسبت ندهید. [۱، ۲]

تصویر مفهومی شیشه‌ای سر، تقویم و دفترچه برای ثبت الگوی میگرن قاعدگی؛ تصویر تشخیصی مغز نیست
تصویر مفهومی شیشه‌ای سر، تقویم و دفترچه برای ثبت الگوی میگرن قاعدگی؛ تصویر تشخیصی مغز نیست. تصویر مفهومی تولیدشده با هوش مصنوعی است.

چه الگویی به نفع میگرن قاعدگی است؟

در راهنمای NICE، بروز عمده حمله‌ها از دو روز پیش از شروع خون‌ریزی تا روز سوم آن، در دست‌کم دو چرخه از سه چرخه پیاپی، به نفع ارتباط با قاعدگی است. شروع خون‌ریزی را دقیق ثبت کنید. ممکن است بیرون این بازه نیز حمله داشته باشید؛ پزشک شرح حال و ویژگی سردرد را همراه زمان‌بندی بررسی می‌کند. [۱، ۳]

دفترچه سردرد چه چیزهایی داشته باشد؟

برای حداقل دو چرخه، روز و مدت سردرد، شدت و اثر آن بر درس یا کار، تهوع، حساسیت به نور، نشانه‌های احتمالی اورا و نام دارو را بنویسید. روزهای خون‌ریزی و مصرف داروی هورمونی نیز مهم‌اند. ثبت سه ماه می‌تواند روشن‌تر نشان دهد مشکل فقط حوالی قاعدگی رخ می‌دهد یا در بقیه ماه هم وجود دارد. برای مراجعه در علائم خطر منتظر تکمیل دفترچه نمانید. [۱، ۳]

اورا با سردرد معمول تفاوت دارد

اورا ممکن است شامل تغییر بینایی، گزگز یا اختلال گذرای گفتار باشد. علامت عصبی جدید، متفاوت یا طول‌کشیده نیازمند ارزیابی است؛ به‌خصوص ضعف یک‌طرفه یا اختلال ناگهانی گفتار را صرفاً اورا فرض نکنید. داشتن اورا بر انتخاب روش جلوگیری اثر می‌گذارد و باید پیش از تجویز داروی حاوی استروژن مطرح شود. [۱، ۲]

درمان هنگام حمله چگونه انتخاب می‌شود؟

برنامه درمان به شدت حمله، تهوع، بیماری‌های همراه، درمان‌های قبلی و احتمال بارداری وابسته است. پزشک ممکن است داروی اختصاصی میگرن و در صورت نیاز درمان تهوع تجویز کند. برنامه‌ای که زود و درست اجرا شود از مصرف پراکنده داروهای متعدد بهتر قابل ارزیابی است. استراحت در محیط کم‌نور می‌تواند کمک‌کننده باشد، اما جای بررسی حمله جدید یا غیرمعمول را نمی‌گیرد. [۲، ۳]

آیا می‌توان چند روز اطراف پریود پیشگیری کرد؟

اگر زمان حمله قابل پیش‌بینی باشد و درمان معمول حمله کافی نباشد، راهنمای NICE پیشگیری کوتاه‌مدت با برخی تریپتان‌ها را از گزینه‌های قابل بررسی می‌داند. این نسخه برای همه نیست؛ منع مصرف، تداخل، مجموع روزهای مصرف و دسترسی محلی باید بررسی شوند. چرخه نامنظم یا حمله‌های متعدد در بقیه ماه ممکن است برنامه متفاوتی بخواهد. دارو را فقط بر اساس تقویم یا توصیه فضای مجازی شروع نکنید. [۱، ۳]

کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره میگرن قاعدگی؛ الگو را ثبت کنیم؛ آزمایش هورمون تشخیص را قطعی می‌کند؟؛ اگر بیرون پریود هم سردرد دارم، ارتباط رد می‌شود؟؛ برای هر پریود همان داروی دوست یا خواهرم را مصرف کنم؟
کارت مستقل پرسش‌های بیمار درباره میگرن قاعدگی؛ الگو را ثبت کنیم؛ آزمایش هورمون تشخیص را قطعی می‌کند؟؛ اگر بیرون پریود هم سردرد دارم، ارتباط رد می‌شود؟؛ برای هر پریود همان داروی دوست یا خواهرم را مصرف کنم؟. تصویر آموزشی مفهومی.

جلوگیری هورمونی را چگونه انتخاب کنیم؟

نیاز به جلوگیری، درد و حجم خون‌ریزی و وجود اورا باید با هم بررسی شوند. NICE توصیه می‌کند روش ترکیبی هورمونی حاوی استروژن به‌طور معمول برای فرد دچار میگرن با اورا پیشنهاد نشود. این حکم را به همه روش‌های جلوگیری یا همه درمان‌های هورمونی تعمیم ندهید؛ گزینه مناسب باید جداگانه انتخاب شود. قرص را برای درمان سردرد خودسرانه شروع یا تعویض نکنید. [۱، ۳]

مصرف زیاد داروی حمله را ثبت کنید

مصرف مکرر داروهای تسکین حمله می‌تواند سردرد ناشی از مصرف بیش‌ازحد دارو ایجاد کند. روزهای مصرف را بشمارید، نه فقط تعداد قرص‌ها؛ داروی پیشگیری کوتاه‌مدت اطراف پریود هم در این گفت‌وگو مهم است. اگر نیازتان بیشتر شده، برای بازبینی برنامه مراجعه کنید و داروهای مختلف را بدون هماهنگی روی هم نگذارید. وعده‌های منظم، خواب قابل‌پیش‌بینی و شناخت محرک شخصی نیز به مراقبت کمک می‌کنند. [۲، ۳]

چه زمانی کمک فوری لازم است؟

سردرد ناگهانی بسیار شدید، ضعف یک‌طرفه، تشنج، گیجی یا مشکل تازه بینایی و گفتار نیازمند اقدام اورژانسی است. سردرد در بارداری یا پس از زایمان باید سریع ارزیابی شود؛ نسخه میگرن پیش از بارداری را خودکار ادامه ندهید. طول‌کشیدن حمله بیش از ۷۲ ساعت یا اورای بیش از یک ساعت نیز ارزیابی فوری می‌خواهد. در وضعیت اورژانسی منتظر پاسخ واتساپ مطب نمانید. [۲]

پرسش‌های رایج

آزمایش هورمون تشخیص را قطعی می‌کند؟

تشخیص معمولاً بر شرح حال و ثبت الگوی سردرد و قاعدگی تکیه دارد؛ نیاز به آزمایش را پزشک بر اساس یافته‌ها تعیین می‌کند. [۱]

اگر بیرون پریود هم سردرد دارم، ارتباط رد می‌شود؟

خیر؛ میگرن مرتبط با قاعدگی می‌تواند با حمله در زمان‌های دیگر همراه باشد. [۳]

برای هر پریود همان داروی دوست یا خواهرم را مصرف کنم؟

خیر؛ بیماری همراه، اورا، بارداری و تعداد روزهای مصرف می‌توانند انتخاب درمان را تغییر دهند. [۱، ۳]

مطالعه مرتبط

منابع

شماره منبع کنار متن آمده است. تاریخ بررسی دسترسی: ۳ نوامبر ۲۰۲۶. توصیه خارجی عین برنامه اجرایی ایران نیست؛ امکانات، نسخه و پیگیری باید با تیم درمان محلی تطبیق داده شوند.

  1. NICE — CG150 — Headaches in over 12s: diagnosis and managementتاریخ نسخه: 2025-06-03 update; menstrual recommendations retain their stated recommendation dates
  2. NHS — Migraineتاریخ نسخه: text reviewed 2026-03-10; video date not substituted
  3. The Migraine Trust — Menstrual migraineتاریخ نسخه: revision date not verified; accessed 2026-11-03

این راهنما برای آموزش است؛ تشخیص و درمان فردی با معاینه و ارزیابی پرونده انجام می‌شود.

هماهنگی مراجعه

برای بررسی ارتباط سردرد با پریود و هماهنگی مراجعه، دفترچه سردرد و فهرست داروها را آماده کنید و در واتساپ با پذیرش هماهنگ شوید. نیاز به متخصص مغز و اعصاب و محل مراجعه در شهریار، اندیشه یا تهران/ونک را پیش از نوبت مشخص کنید. در سردرد ناگهانی شدید یا علامت عصبی تازه، منتظر پاسخ پیام مطب نمانید.