IVF چیست؟ مراحل آی‌وی‌اف، کاربردها، عوارض و شانس موفقیت
مراقبت‌های بعد از IVF و انتقال جنین
دارو و زمان آزمایش را از مرکز بگیرید
پیش از ترک مرکز، نام و برنامهٔ داروها، تاریخ آزمایش بارداری و شمارهٔ تماس برای علائم غیرمعمول را مکتوب بگیرید. پروژسترون یا داروی دیگر را به دلیل لکه‌بینی یا نتیجهٔ تست زودهنگام خودسرانه قطع نکنید. درد و نفخ شدید یا رو به افزایش، کاهش ادرار، تنگی نفس، غش یا خونریزی قابل توجه نیاز به تماس فوری با مرکز یا ارزیابی اورژانسی دارد.
استراحت مطلق لازم است؟
راهنمای ASRM برای انتقال جنین، استراحت در تخت را برای افزایش موفقیت توصیه نمی‌کند. فعالیت معمول سبک با ورزش سنگین یا فعالیتی که مرکز به دلیل وضعیت تخمدان‌ها محدود کرده، یکسان نیست. دربارهٔ بازگشت به کار، ورزش، رابطه و سفر دستور اختصاصی بگیرید؛ یک نسخهٔ ثابت برای همهٔ مراحل IVF مناسب نیست.
علائم، نتیجه را پیش‌بینی نمی‌کنند
وجود یا نبود درد شبیه پریود، حساسیت پستان یا لکه‌بینی به‌تنهایی موفقیت را ثابت یا رد نمی‌کند. آزمایش را طبق برنامه انجام دهید و نتیجه را با مرکز پیگیری کنید. خوراکی یا مکمل تضمینی برای لانه‌گزینی وجود ندارد؛ افزودن دارو یا مکمل را با تیم درمان هماهنگ کنید.
منابع تکمیل: ASRM — Performing the embryo transfer: a guideline؛ NHS — IVF.
تاریخ بررسی منابع این بخش: ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶
هزینه‌های IVF؛ قبل از شروع، برآورد کامل بگیرید
قیمت پایهٔ یک چرخه ممکن است همهٔ مراحل را شامل نشود. از مرکز بخواهید برآورد مکتوب و جزءبه‌جزء بدهد تا بتوانید هزینهٔ واقعی را مقایسه کنید. این بخش اعلام تعرفهٔ مطب یا تضمین پوشش بیمه نیست.
- ویزیت، آزمایش‌های لازم و سونوگرافی‌های پایش
- داروهای تحریک و داروهای پس از انتقال؛ احتمال تغییر مقدار مصرف
- تخمک‌گیری، بیهوشی و خدمات آزمایشگاه؛ تفاوت IVF و ICSI در صورت پیشنهاد
- کشت جنین، انجماد، نگهداری و هزینهٔ تمدید
- آماده‌سازی و انتقال جنین منجمد در نوبت جدا
- آزمایش ژنتیک یا مداخلات افزوده، فقط در صورت پیشنهاد و با توضیح ضرورت
- پیگیری و شرایط هزینه در صورت لغو چرخه یا انجام نشدن انتقال
بپرسید کدام مبلغ قطعی و کدام وابسته به پاسخ درمان است. برای پوشش بیمه، شرایط همان بیمه، مرکز طرف قرارداد، معرفی‌نامه و مدارک لازم را مستقیم بررسی کنید. مبلغ یا درصد یک مرکز یا سال گذشته را به پروندهٔ امروز تعمیم ندهید. دربارهٔ هر خدمت افزوده بپرسید چه شواهدی از بهبود نتیجه برای شرایط شما وجود دارد و آیا اختیاری است. منبع: HFEA — Costs and funding؛ Treatment add-ons.
تاریخ بررسی منابع این بخش: ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶
IVF چیست؟
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
IVF یا لقاح آزمایشگاهی یکی از روش‌های کمک‌باروری است که در آن تخمک‌ها پس از برداشت از تخمدان در آزمایشگاه با اسپرم لقاح داده می‌شوند و جنین حاصل پس از کشت به رحم منتقل می‌شود.
IVF می‌تواند در شرایطی مانند انسداد یا آسیب شدید لوله‌های فالوپ، بعضی موارد اندومتریوز، برخی عوامل مردانه، ناباروری بدون علت مشخص یا پس از ناموفق‌بودن درمان‌های ساده‌تر مطرح شود. انتخاب IVF به سن، علت ناباروری و شرایط فردی بستگی دارد.
راهنمای جامع ناباروری و روش‌های درمان
مراحل IVF چگونه است؟
۱. تحریک و پایش تخمدان‌ها
در بیشتر چرخه‌های IVF از داروهای هورمونی برای رشد چند فولیکول استفاده می‌شود. پاسخ تخمدان با سونوگرافی و در برخی پروتکل‌ها آزمایش خون پایش می‌شود. وقتی فولیکول‌ها به مرحله مناسب برسند، داروی نهایی برای بلوغ تخمک‌ها طبق برنامه درمانی تجویز می‌شود.
۲. برداشت تخمک
برداشت تخمک معمولاً با هدایت سونوگرافی ترانس‌واژینال انجام می‌شود. سوزن از طریق دیواره واژن وارد فولیکول‌ها می‌شود و مایع حاوی تخمک جمع‌آوری می‌شود. نوع آرام‌بخشی یا بیهوشی و مدت پروسیجر به مرکز درمانی و شرایط فرد بستگی دارد.
IVF چیست؟ و مراحل انجام IVF چگونه است؟
۳. آماده‌سازی اسپرم
نمونه مایع منی معمولاً در روز برداشت تخمک تهیه و در آزمایشگاه آماده‌سازی می‌شود. در بعضی عوامل مردانه، ممکن است نمونه اسپرم با روش‌های تخصصی از دستگاه تناسلی مرد به دست آید. انتخاب روش به نتیجه ارزیابی مرد و برنامه درمان بستگی دارد.
IVF چیست؟ و مراحل انجام IVF چگونه است؟
آی وی اف چیست
۴. لقاح و کشت جنین
در آزمایشگاه، تخمک و اسپرم با روش مناسب لقاح داده می‌شوند. در برخی موارد اسپرم در کنار تخمک قرار می‌گیرد و در برخی شرایط، مانند بعضی عوامل مردانه، ممکن است از ICSI یا تزریق یک اسپرم به داخل تخمک استفاده شود.
جنین‌شناس لقاح و رشد جنین‌ها را طی روزهای بعد بررسی می‌کند تا بر اساس کیفیت و شرایط درمان، برای انتقال یا انجماد تصمیم‌گیری شود.
۵. انتقال جنین
جنین منتخب با یک کاتتر باریک از طریق دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود. زمان انتقال و تعداد جنین‌ها بر اساس سن، کیفیت جنین، سابقه درمان و راهنماهای پزشکی تعیین می‌شود.
انتقال تک‌جنینی در افراد مناسب می‌تواند خطر بارداری دوقلو یا چندقلویی و عوارض آن مانند زایمان زودرس را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد. انتقال چند جنین صرفاً بر اساس درخواست بیمار انجام نمی‌شود و باید بر پایه ایمنی و شواهد باشد.
بررسی ژنتیکی پیش از لانه‌گزینی در شرایط منتخب ممکن است مطرح شود؛ استفاده از آن و موضوع تعیین جنسیت تابع اندیکاسیون پزشکی، قوانین و ملاحظات اخلاقی است و جزو مراحل روتین IVF برای همه افراد نیست.
شانس موفقیت IVF به چه عواملی بستگی دارد؟
برای IVF نمی‌توان یک درصد ثابت و معتبر برای همه افراد اعلام کرد. سن، علت ناباروری، ذخیره تخمدان، کیفیت تخمک و اسپرم، کیفیت جنین، سابقه بارداری و درمان‌های قبلی و ویژگی‌های مرکز ART بر نتیجه اثر دارند. سن فردی که از تخمک خود استفاده می‌کند یکی از عوامل مهم پیش‌بینی موفقیت است.
عوارض و خطرات احتمالی IVF
- تحریک بیش‌ازحد تخمدان در بعضی پروتکل‌ها
- خونریزی، عفونت یا آسیب نادر مرتبط با برداشت تخمک
- بارداری چندقلویی در صورت انتقال بیش از یک جنین
- احتمال بارداری خارج‌رحم در تعداد کمی از بارداری‌ها
- فشار جسمی، عاطفی و مالی درمان
پایش دقیق و انتخاب تعداد مناسب جنین برای انتقال به کاهش بخشی از این خطرها کمک می‌کند.
منابع معتبر پزشکی
سرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبت
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبتسرطان فرج هم‌زمان با بارداری وضعیت نادری است که ممکن است به شکل ضایعه پوستی یا مخاطی مقاوم ظاهر شود. [...]
سرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصیسرطان واژن هنگام بارداری بسیار نادر است و وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط بارداری نیست. تشخیص و انتخاب [...]
پورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبیپورفیری حاد متناوب یک بیماری ژنتیکی نادر در مسیر ساخت هِم است که ممکن است با حملات شکمی و [...]
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریآفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لختهآفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این [...]
کمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریکمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزیکمبود شدید مادرزادی فاکتور XIII اختلال نادر انعقادی است که در آن لخته اولیه به‌خوبی پایدار نمی‌شود. ممکن است [...]
پمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنیپمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی پوستی نادر است که می‌تواند با خارش شدید و تاول ایجاد شود. نام تاریخی آن هرپس بارداری بوده، [...]
سرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبت
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبتسرطان فرج هم‌زمان با بارداری وضعیت نادری است که ممکن است به شکل ضایعه پوستی یا مخاطی مقاوم ظاهر شود. [...]
سرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصیسرطان واژن هنگام بارداری بسیار نادر است و وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط بارداری نیست. تشخیص و انتخاب [...]
پورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبیپورفیری حاد متناوب یک بیماری ژنتیکی نادر در مسیر ساخت هِم است که ممکن است با حملات شکمی و [...]
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریآفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لختهآفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این [...]
کمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریکمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزیکمبود شدید مادرزادی فاکتور XIII اختلال نادر انعقادی است که در آن لخته اولیه به‌خوبی پایدار نمی‌شود. ممکن است [...]
پمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنیپمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی پوستی نادر است که می‌تواند با خارش شدید و تاول ایجاد شود. نام تاریخی آن هرپس بارداری بوده، [...]
مشاوره و دریافت نوبت
برای بررسی تخصصی و هماهنگی ویزیت با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده اقدام کنید. در شرایط اورژانسی منتظر نوبت عادی نمانید.
تکمیل راهنمای بالینی: IVF؛ مراحل، انتخاب تعداد و روز انتقال و معنی درجه جنین
چرا انتقال تک‌جنین مطرح است؟
انتقال بیش از یک جنین خطر چندقلویی و پیامدهایی مانند زایمان زودرس و وزن کم تولد را افزایش می‌دهد. انتقال یک جنین و نگهداری سایر جنین‌های مناسب برای انتقال بعدی می‌تواند راهبرد ایمن‌تری باشد. مقایسه باید شانس تولد و خطر را با هم بسنجد، نه فقط احتمال مثبت‌شدن آزمایش در همان نوبت. انتقال تک‌جنین نیز خطر دوقلویی را کاملاً صفر نمی‌کند.
روز سوم و پنجم چه تفاوتی دارند؟
در روز دوم یا سوم، جنین در مرحله تقسیم سلولی است؛ در روز پنجم یا ششم ممکن است به بلاستوسیست رسیده باشد. کشت طولانی‌تر می‌تواند انتخاب جنین را آسان‌تر کند، اما همه جنین‌ها در آزمایشگاه به این مرحله نمی‌رسند. وقتی جنین کمی وجود دارد، احتمال نداشتن جنین برای انتقال باید صریحاً بررسی شود. تصمیم باید با عملکرد آزمایشگاه و وضعیت همان چرخه هماهنگ باشد.
درجه جنین چه چیزی را توصیف می‌کند؟
درجه‌بندی معمولاً شکل ظاهری و مرحله رشد را توصیف می‌کند. در تقسیم سلولی، تعداد و تقارن سلول و قطعه‌قطعه‌شدن اهمیت دارند. در بلاستوسیست، میزان گسترش، توده سلولی داخلی و لایه بیرونی بررسی می‌شوند. نظام‌های درجه‌بندی و شیوه گزارش می‌توانند فرق کنند؛ از جنین‌شناس بخواهید معنی عدد و حرف در گزارش همان مرکز را توضیح دهد. مقایسه دو گزارش با نام‌گذاری متفاوت ممکن است گمراه‌کننده باشد.
آیا درجه خوب یعنی کروموزوم‌ها طبیعی‌اند؟
خیر. ارزیابی ظاهری ابزار رتبه‌بندی است و آزمایش تشخیصی کروموزوم نیست. جنین دارای ظاهر مطلوب می‌تواند مشکل کروموزومی داشته باشد و درجه پایین‌تر هم به معنی شانس صفر نیست. درجه به‌تنهایی احتمال شخصی تولد زنده را تعیین نمی‌کند. بررسی ژنتیکی نیز اندیکاسیون، محدودیت و گفت‌وگوی جدا دارد؛ صرف نگرانی از درجه، ضرورت همه آزمایش‌ها یا خدمات افزوده را ثابت نمی‌کند.