خون‌ریزی شدید پس از زایمان؛ از بالون رحم تا جراحی اورژانسی
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده | جراح و متخصص زنان و زایمان
خون‌ریزی شدید بعد از زایمان یک فوریت است. خون‌ریزی زیاد همراه با ضعف، سرگیجه یا غش را به حساب خون‌ریزی طبیعی پس از تولد نگذارید.
هدف این راهنما شناخت علت‌های احتمالی و مداخلات بیمارستانی است؛ درمان خون‌ریزی شدید با اقدام خانگی یا انتظار برای نوبت قابل جایگزینی نیست.
چه علت‌هایی بررسی می‌شوند؟
انقباض ناکافی رحم، باقی‌ماندن جفت یا بافت بارداری، پارگی‌های مسیر زایمان و اختلال انعقاد از علت‌های مهم‌اند. علت‌ها می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند؛ انتخاب درمان به یافتن و کنترل آن‌ها وابسته است.
خون‌ریزی مهم ممکن است پس از ترخیص نیز رخ دهد. افزایش خون‌ریزی، بدحالی یا نشانه‌های عفونت نیازمند ارزیابی‌اند، حتی اگر روزهای اول بعد از زایمان خوب گذشته باشد.
درمان اولیه و بالون داخل رحم
تیم ممکن است هم‌زمان وضعیت گردش خون، آزمایش‌ها، مایعات، داروهای مناسب و نیاز به خون را مدیریت کند. بالون داخل رحم یکی از مداخلات بیمارستانی منتخب است که با فشار به کنترل خون‌ریزی کمک می‌کند. این کار درمان خانگی یا مناسب همه علت‌ها نیست.
باقی‌ماندن جفت یا قطعات آن می‌تواند به خارج‌کردن تحت شرایط مناسب نیاز داشته باشد. پارگی واژن یا دهانه رحم نیز ممکن است به ترمیم جراحی نیاز پیدا کند.
چه زمانی جراحی مطرح می‌شود؟
اگر خون‌ریزی کنترل نشود یا علت آن نیازمند عمل باشد، بخیه‌های فشاری رحم، بستن عروق یا جراحی‌های دیگر ممکن است به کار روند. آمبولیزاسیون شریان رحم در شرایط منتخب توسط رادیولوژیست مداخله‌ای انجام می‌شود.
در شرایط ضروری، برداشتن رحم می‌تواند برای حفظ جان لازم شود. در پارگی رحم، ارزیابی اورژانسی و بر اساس میزان آسیب، ترمیم یا اقدام گسترده‌تر مطرح است. ترتیب اقدامات برای همه افراد یکسان نیست و تصمیم با شدت وضعیت و امکانات تیم هماهنگ می‌شود.
پس از کنترل خون‌ریزی
بررسی کم‌خونی، برنامه دارو و تغذیه متناسب، نتیجه نمونه در صورت برداشت، حمایت روانی و توضیح علت حادثه اهمیت دارند. گزارش جراحی و دریافت خون را برای بارداری آینده نگه دارید.
در ویزیت پیگیری بپرسید علت نهایی چه بوده، کدام عضو یا بافت ترمیم شده و برای بارداری بعدی چه برنامه‌ای لازم است. ترس و خستگی پس از تجربه شدید را هم با تیم مطرح کنید.
پرسش‌های رایج
هر خون‌ریزی پس از زایمان خطرناک است؟
خون‌ریزی طبیعی پس از تولد وجود دارد؛ اما مقدار زیاد، افزایش واضح یا همراهی با بدحالی نیازمند ارزیابی فوری است.
بالون جای جراحی را برای همه می‌گیرد؟
خیر. انتخاب آن به علت و شدت خون‌ریزی و پاسخ به درمان بستگی دارد.
پس از کنترل خون‌ریزی، مراقبت تمام نمی‌شود
بررسی کم‌خونی، ادامه درمان آهن یا اقدامات دیگر بر اساس شدت و علائم، و مرور علت خون‌ریزی لازم است. خلاصه ترخیص و گزارش عمل را برای بارداری آینده نگه دارید تا محل زایمان و امکانات لازم زودتر برنامه‌ریزی شود. ضعف پایدار، تپش قلب، تنگی نفس یا تجربه روانی دشوار پس از این اورژانس را در پیگیری مطرح کنید؛ خون‌ریزی شدید تازه، غش یا بدحال‌شدن نیازمند کمک فوری است.
مطالعه مرتبط
منابع علمی
- WHO، FIGO و ICM — Consolidated guidelines for the prevention, diagnosis and treatment of postpartum haemorrhage، ۲۰۲۵؛ Implementation guide، ۲۰۲۶
- RCOG — Heavy bleeding after birth (postpartum haemorrhage)، اطلاعات بیماران
- NHS — Your body after the birth؛ علائم نیازمند پیگیری
- RCOG — Birth options after previous caesarean birth؛ بحث پارگی رحم
تاریخ بررسی منابع: ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶. متن آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور اختصاصی پزشک نیست. تصمیم درمان باید با شرایط فرد و ضوابط محل ارائه خدمت تطبیق داده شود.
راه‌های ارتباط و هماهنگی نوبت
برای بررسی شرایط خودتان، مدارک و فهرست داروها را همراه داشته باشید. زمان و محل مراجعه را با پذیرش هماهنگ کنید؛ انجام اقدام تخصصی به ارزیابی و امکانات مرکز مربوط بستگی دارد.
صفحهٔ راه‌های هماهنگی نوبتشهریار
خیابان ولیعصر، کوچه پروین اعتصامی، کوچه کوثر، مجتمع پزشکی مرکزی، طبقه دوم
تماس با مطب شهریاراندیشه
فاز ۱، بین پنجم و ششم غربی، پاساژ طلا و جواهر بهار، کلینیک زیبایی بهار
تماس با مطب اندیشهتهران، ونک
ونک، شیخ‌بهایی جنوبی، بلوار یمنی شریف، خیابان دبستان، کوچه ۲۲ شرقی، پلاک ۱، واحد ۱۲
تماس با مطب تهران، ونکبرای علائم اورژانسی، منتظر پاسخ پیام یا نوبت مطب نمانید و به مرکز درمانی مناسب مراجعه کنید.
مبنای علمی تکمیل مطلب
RCOG؛ خون‌ریزی شدید پس از زایمان
این راهنما آموزشی است؛ تشخیص، انتخاب درمان و پیگیری باید بر اساس وضعیت فرد انجام شود.