هیسترکتومی جراحی برداشتن رحم است. این عمل برای بعضی بیماری‌های زنان ضروری یا بهترین گزینه درمانی است، اما در بسیاری از شرایط ممکن است گزینه‌های دیگری نیز وجود داشته باشد. انتخاب روش باید بر اساس علت جراحی، سن، برنامه باروری، وضعیت تخمدان‌ها و ترجیح بیمار انجام شود.
پس از هیسترکتومی امکان بارداری وجود ندارد؛ بنابراین تصمیم‌گیری باید آگاهانه و با توضیح کامل گزینه‌ها و پیامدها باشد.
هیسترکتومی برای چه بیماری‌هایی انجام می‌شود؟
- فیبروم‌های علامت‌دار
- خونریزی غیرطبیعی مقاوم به درمان
- افتادگی رحم در برخی بیماران
- آندومتریوز یا آدنومیوز در موارد منتخب
- درد مزمن لگن در شرایط مشخص
- سرطان یا ضایعات پیش‌سرطانی خاص
انواع هیسترکتومی
در هیسترکتومی کامل، رحم و دهانه رحم برداشته می‌شوند. در هیسترکتومی ساب‌توتال یا سوپراسرویکال، بخش اصلی رحم برداشته می‌شود اما دهانه رحم باقی می‌ماند. در جراحی رادیکال، بافت‌های بیشتری نیز برداشته می‌شوند و این روش عمدتاً در بعضی سرطان‌ها کاربرد دارد.
آیا تخمدان‌ها هم برداشته می‌شوند؟
خیر، هیسترکتومی به‌خودی‌خود به معنی برداشتن تخمدان‌ها نیست. بسته به بیماری، سن و خطرات فردی ممکن است لوله‌های رحمی یا تخمدان‌ها نیز برداشته شوند. برداشتن هر دو تخمدان پیش از یائسگی باعث یائسگی جراحی فوری می‌شود.
روش‌های انجام جراحی
هیسترکتومی می‌تواند از راه واژن، لاپاراسکوپی، جراحی رباتیک یا برش شکمی انجام شود. انتخاب روش به اندازه رحم، سابقه جراحی، بیماری زمینه‌ای، تجربه جراح و علت عمل بستگی دارد.
مزایا و محدودیت‌های روش‌های مختلف
در بسیاری از بیماران، روش واژینال یا لاپاراسکوپی با درد کمتر، بستری کوتاه‌تر و بازگشت سریع‌تر به فعالیت نسبت به جراحی باز همراه است. با این حال، همیشه امکان انجام روش کم‌تهاجمی وجود ندارد و گاهی جراحی شکمی انتخاب مناسب‌تری است.
عوارض احتمالی
- خونریزی
- عفونت
- لخته خون
- آسیب به مثانه، حالب، روده یا عروق
- عوارض بیهوشی
- نیاز به جراحی مجدد در موارد نادر
دوره نقاهت
مدت نقاهت به روش جراحی و شرایط بیمار بستگی دارد. راه رفتن زودهنگام طبق توصیه پزشک برای کاهش خطر لخته خون مهم است. محدودیت بلند کردن اجسام، ورزش و رابطه جنسی باید بر اساس دستور جراح رعایت شود.
آیا بعد از هیسترکتومی نیاز به پاپ اسمیر هست؟
این موضوع به نوع جراحی و سابقه بیماری دهانه رحم بستگی دارد. اگر دهانه رحم باقی مانده باشد یا سابقه ضایعات پیش‌سرطانی یا سرطان وجود داشته باشد، برنامه پیگیری ممکن است ادامه پیدا کند. تصمیم دقیق باید بر اساس سوابق فردی باشد.
اثر بر یائسگی و عملکرد جنسی
اگر تخمدان‌ها حفظ شوند، معمولاً تولید هورمون ادامه پیدا می‌کند و یائسگی فوری رخ نمی‌دهد. تجربه عملکرد جنسی پس از عمل متفاوت است و به علت جراحی، درد قبل از عمل، سلامت کف لگن و عوامل روانی و رابطه‌ای بستگی دارد.
چه زمانی بعد از عمل باید سریع‌تر مراجعه کرد؟
- تب یا لرز
- خونریزی شدید
- درد رو به افزایش
- ترشح بدبو
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- تورم دردناک پا
جمع‌بندی
هیسترکتومی جراحی مهمی است که می‌تواند کیفیت زندگی را در بیماران مناسب بهبود دهد، اما تصمیم برای آن باید پس از بررسی گزینه‌های جایگزین، نوع جراحی و پیامدهای باروری گرفته شود.
منبع معتبر
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Hysterectomy
مطالب مرتبط
بازبینی پزشکی: دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، جراح و متخصص زنان و زایمان.