بهترین زمان سونوگرافی زنان چه زمانی است؟

به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان

یک «روز ثابت» برای همه سونوگرافی‌های زنان وجود ندارد. زمان مناسب به علت درخواست سونوگرافی بستگی دارد؛ برای مثال بررسی کیست تخمدان، ضخامت آندومتر، فیبروم، خون‌ریزی غیرطبیعی، ناباروری یا بارداری هرکدام ممکن است زمان‌بندی متفاوتی داشته باشند.

سونوگرافی لگن می‌تواند رحم، آندومتر، تخمدان‌ها و بسیاری از ساختارهای لگنی را بررسی کند. لوله‌های فالوپ در حالت طبیعی معمولاً به‌خوبی دیده نمی‌شوند، مگر اینکه متسع یا درگیر بیماری باشند.

سونوگرافی شکمی یا واژینال؛ کدام بهتر است؟

سونوگرافی شکمی دید کلی‌تری از لگن می‌دهد و معمولاً با مثانه پر انجام می‌شود. سونوگرافی واژینال جزئیات بیشتری از رحم، آندومتر و تخمدان‌ها فراهم می‌کند و معمولاً پس از خالی‌کردن مثانه انجام می‌شود.

انتخاب روش به سن، شرایط بیمار، هدف بررسی و نظر پزشک بستگی دارد. سونوگرافی جای پاپ‌اسمیر/HPV را برای غربالگری سرطان دهانه رحم نمی‌گیرد.

بهترین زمان سونوگرافی در چرخه قاعدگی

• بررسی آندومتر یا خون‌ریزی غیرطبیعی: زمان انجام بسته به سؤال بالینی و سن بیمار تعیین می‌شود؛ در بعضی موارد اوایل سیکل تصویر واضح‌تری می‌دهد.
• بررسی فولیکول و تخمک‌گذاری: ممکن است چند سونوگرافی در روزهای مختلف سیکل برای پایش رشد فولیکول لازم باشد.
• کیست تخمدان: زمان تکرار سونوگرافی به نوع و اندازه کیست و وضعیت قبل/بعد از یائسگی بستگی دارد؛ همیشه لازم نیست منتظر روز خاصی از سیکل بمانید.
• فیبروم و بسیاری از مشکلات ساختاری: معمولاً در هر زمان از چرخه قابل ارزیابی هستند، مگر اینکه پزشک برای سؤال مشخص زمان خاصی پیشنهاد کند.

سونوگرافی در بارداری چه زمانی انجام می‌شود؟

زمان‌بندی سونوگرافی بارداری به سن بارداری، سابقه پزشکی و هدف بررسی بستگی دارد.

• سه‌ماهه اول: سونوگرافی برای تعیین محل بارداری، تعداد جنین‌ها، بررسی ضربان قلب و تأیید سن بارداری استفاده می‌شود. اندازه‌گیری جنین در سه‌ماهه اول دقیق‌ترین روش سونوگرافیک برای dating بارداری است.
• حدود ۱۸ تا ۲۲ هفته: سونوگرافی آنومالی یا بررسی ساختار جنین معمولاً در این بازه انجام می‌شود.
• سونوگرافی‌های بعدی: در صورت وجود اندیکاسیون‌هایی مانند اختلال رشد جنین، مشکلات جفت، فشارخون بارداری، دیابت یا سایر شرایط، ممکن است سونوگرافی‌های تکمیلی لازم شوند.

اگر در بارداری خون‌ریزی، درد شدید شکم/لگن، غش، یا علائم نگران‌کننده دیگری دارید، زمان مراجعه را به «سونوگرافی روتین بعدی» موکول نکنید و ارزیابی پزشکی لازم است.

سونوگرافی برای بررسی IUD

اگر نخ IUD دیده نشود، درد یا خون‌ریزی غیرعادی وجود داشته باشد یا جایگاه وسیله نامشخص باشد، سونوگرافی می‌تواند برای بررسی محل IUD استفاده شود. داشتن IUD به‌تنهایی به معنی نیاز به سونوگرافی دوره‌ای ثابت برای همه افراد نیست.

آمادگی قبل از سونوگرافی زنان

• سونوگرافی شکمی: ممکن است از شما خواسته شود قبل از بررسی آب بنوشید و مثانه را پر نگه دارید؛ دستور دقیق مرکز تصویربرداری را رعایت کنید.
• سونوگرافی واژینال: معمولاً پس از خالی‌کردن مثانه انجام می‌شود و به تراشیدن مو یا آمادگی خاص نیاز ندارد.
• بارداری: نیاز به مثانه پر بسته به سن بارداری و نوع سونوگرافی متفاوت است؛ از مرکز مربوطه سؤال کنید.
• سابقه جراحی، احتمال بارداری، درد شدید یا خون‌ریزی غیرعادی را پیش از سونوگرافی اطلاع دهید.

سوالات متداول

آیا برای سونوگرافی واژینال باید مثانه پر باشد؟

معمولاً خیر؛ سونوگرافی واژینال اغلب با مثانه خالی انجام می‌شود.

آیا سونوگرافی در دوران پریود قابل انجام است؟

بله، در بسیاری از موارد قابل انجام است. اما اگر هدف اندازه‌گیری خاصی مثل آندومتر یا پایش فولیکول باشد، پزشک ممکن است روز مشخصی از سیکل را پیشنهاد کند.

آیا سونوگرافی واژینال در اوایل بارداری خطرناک است؟

در صورت اندیکاسیون پزشکی، سونوگرافی واژینال یک روش رایج و بدون اشعه یونیزان است و برای بررسی بارداری اولیه استفاده می‌شود.

منابع معتبر پزشکی

• ACOG — Ultrasound Exams
• ACOG — Methods for Estimating the Due Date
• RadiologyInfo — Pelvic Ultrasound
• NHS — Ultrasound scans in pregnancy

عکس رنگی رحم (HSG) | کیست تخمدان و سونوگرافی

نوبت‌دهی و مشاوره با دکتر فاطمه آقاجان‌زاده