عکس رنگی رحم (HSG) چیست؟

به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان

هیستروسالپنگوگرافی یا HSG یک روش تصویربرداری با اشعه ایکس و ماده حاجب است که شکل حفره داخلی رحم و بازبودن یا انسداد لوله‌های فالوپ را بررسی می‌کند. این تست یکی از ابزارهای رایج در ارزیابی ناباروری است، اما به‌تنهایی علت همه مشکلات باروری را مشخص نمی‌کند.

HSG تخمدان‌ها، کیفیت تخمک یا وضعیت اسپرم را ارزیابی نمی‌کند. در صورت نیاز، پزشک ممکن است آن را در کنار سونوگرافی، آزمایش‌های هورمونی، بررسی اسپرم یا روش‌های دیگری مانند هیستروسکوپی استفاده کند.

HSG چه چیزهایی را نشان می‌دهد؟

• باز یا بسته بودن لوله‌های فالوپ
• شکل و اندازه حفره داخلی رحم
• برخی چسبندگی‌ها یا ناهنجاری‌های داخل رحم
• برخی تغییرات پس از جراحی لوله‌ها

عکس رنگی از رحم

رادیولوژیست از یکی از انواع اشعه ایکس  به نام فلوروسکوپی به وسیله مواد حاجب یا کنتراست جهت تست و بررسی های های تخصصی در تشخیص نازایی و درمان آن ها مورد استفاده قرار می دهد.

علل تجویز عکس رنگی از رحم توسط پزشک زنان و زایمان:

در ارزیابی ناباروری، HSG زمانی درخواست می‌شود که بررسی بازبودن لوله‌های فالوپ یا شکل حفره رحم اهمیت داشته باشد. این تست تخمدان‌ها را ارزیابی نمی‌کند و جای سونوگرافی یا آزمایش‌های هورمونی را نمی‌گیرد. تصمیم برای انجام HSG به سن، سابقه پزشکی، مدت تلاش برای بارداری و یافته‌های سایر بررسی‌ها بستگی دارد.

در نهایت پزشک زنان و زایمان

از روی نتایج بدست آمده از عکس رنگی از رحم برای تشخیص روش های درمانی نازایی. و بهبود وضعیت سلامتی رحم زنان اقدام می کند.

انسداد یا آسیب لوله‌های فالوپ و بعضی مشکلات داخل رحم از علل مهم ناباروری هستند، اما علت ناباروری می‌تواند به تخمک‌گذاری، سن، اندومتریوز، عوامل مردانه یا عوامل متعدد دیگر نیز مربوط باشد.

 عکسبرداری رنگی از رحم و اطراف رحم:

پزشک زنان و زایمان،  توسط عکس رنگی از رحم توسط تکنیک فلوروسکوپی وضعیت رحم را بررسی می کند.

در نخست به وسیله دستگاهی رحم زن را در معرض دوز کمی از پرتو های یونیزان اشعه ایکس قرار می دهند، تا بتوانند با این روش رادیولوژی امکان ملاحظه عکس های گرفته شده. اندام های رحم و همچنین اندام های در حال حرکت رحم روی صفحه مانیتور محیا شود.

بنابراین برای واضح تر دیده شدن عکس رنگی رحم زنان. در نخست لوله های رحم زن را پر از مواد حاجب محلول در آب می کنند،

تا رادیولوژیست

بتواند با تزریق مواد حاجب وضعیت آناتومی رحم و سلامت آن را. از طریق اشعه فلوروسکوپی مشاهده و مورد بررسی قرار بدهد.

در آخر متخصص زنان و زایمان با کمک این عکس رنگی رحم مشکل خانم های نازا را. در وجود هر یک از موارد چسبندگی های درون رحم، پولیپ. فیبروم و انسداد لوله‌ ها و جلوگیری از لقاح تخمک و اسپرم و… تشخیص و درمان خواهد کرد.

 

آمادگی قبل از عکس رنگی رحم

پیش از HSG، زمان آخرین قاعدگی، احتمال بارداری، سابقه عفونت لگنی یا عفونت مقاربتی، داروهای مصرفی و حساسیت به مواد حاجب یددار را به پزشک یا مرکز تصویربرداری اطلاع دهید.

• در بارداری HSG انجام نمی‌شود.
• در عفونت فعال لگن یا بعضی عفونت‌های درمان‌نشده ابتدا باید مشکل عفونی بررسی و درمان شود.
• در صورت خون‌ریزی رحمی هنگام مراجعه، ممکن است انجام تست به زمان دیگری موکول شود.
• اگر سابقه واکنش متوسط یا شدید به ماده حاجب دارید، حتماً پیش از تست اطلاع دهید.
• مصرف مسکن قبل از تست برای بعضی بیماران مفید است؛ آنتی‌بیوتیک برای همه افراد به‌طور روتین لازم نیست و فقط در شرایط منتخب تجویز می‌شود.

 

مراحل عکس رنگی از رحم توسط رادیولوژیست

برای تهیه عکس رنگی از رحم حدود 10 تا 30 دقیقه زمان لازم است. خانم ها بعد از مراجعه به یک پزشک رادیولوژیست باید به صورت پشت روی تخت معاینه دراز بکشند. و پاهای خود را روی رکاب تخت قرار بدهند.

و بعد رادیولوژیست یک اسپکولوم را که یک دستگاه خاص برای معاینه اندام های داخلی خانم ها می باشد. در داخل واژن خانم کرده و بعد از وارد شدن به دهانه رحم یک کانتر به داخل رحم زن وارد می کنند.

در مرحله دوم از یک لوله خیلی ظریف جهت تزریق ماده حاجب محلول در آب به داخل رحم زن استفاده می کنند. ماده حاجب در صورت مشاهده نکردن هرگونه انسداد و مشکلی خاص در داخل رحم و لوله ها. به صورت یکنواخت تمام لوله های رحم مملو از این ماده خواهند شد.

در آخر بعد از تزریق ماده حاجب. رادیولوژی از رحم به وسیله اشعه ایکس آغاز می شود و بعد از تمام شدن مراحل عکسبرداری. کانتر را از رحم بیمار خارج می کنند.

متخصص با کمک این عکس رنگی از رحم

به ارزیابی و بررسی. سلامت رحم و لوله های رحمی مشکل را تشخیص می دهد.

عکسبرداری مجدد در روز بعد بخشی از روال معمول HSG نیست. اگر نتیجه مبهم باشد یا یافته‌ای نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد، پزشک بر اساس شرایط فرد روش تکمیلی مناسب را انتخاب می‌کند.

اگر فضای داخل و لوله های رحم فرد دچار انسداد باشند؛ ماده حاجب بعد از تزریق نمی تواند همه این فضا را پر کند.

دلیل این انسداد ها گاهی انقباض ماهیچه های رحم به دلیل حس درد در زمان تزریق ماده حاجب به داخل رحم زن می باشد.

و این سبب می شود تا بیمار درد بیشتری را در این آزمایش تجربه کند. به این دلیل است که بعضی از پزشکان کم شدن درد و اذیت شدن بیمار مصرف داروهای مسکن مثل بروفن را در حدود نیم ساعت قبل از انجام عکس رنگی از رحم یا هیستروسالپنگوگرافی به بیماران تجویز می کنند.

بیشتر خانم ها در زمان انجام عکس رنگی از رحم یا هیستروسالپنگوگرافی به خاطر آمادگی و آگاهی کامل، از مراحل عکسبرداری هیچگونه مشکل و ناراحتی را تجربه نمی کنند، و فقط ممکن است پس از اتمام آزمایش کمی احساس درد داشته باشند.

بهترین زمان انجام HSG چه زمانی است؟

HSG معمولاً پس از پایان خون‌ریزی قاعدگی و پیش از تخمک‌گذاری انجام می‌شود؛ بسیاری از مراکز حدود روزهای ۷ تا ۱۰ از شروع پریود را انتخاب می‌کنند. زمان دقیق باید با چرخه فرد و دستور مرکز تصویربرداری هماهنگ شود.

ملین یا تنقیه برای همه افراد به‌طور روتین لازم نیست. در صورت نیاز، مرکز تصویربرداری دستور خاص خود را اعلام می‌کند. بیشتر افراد بدون آرام‌بخش HSG را انجام می‌دهند و در صورت مناسب‌بودن شرایط، مصرف یک مسکن ساده پیش از تست می‌تواند گرفتگی را کمتر کند.

 

HSG چه مشکلاتی را بهتر نشان می‌دهد؟

با انجام HSG، رادیولوژیست می‌تواند عبور ماده حاجب از لوله‌های فالوپ و شکل حفره داخلی رحم را بررسی کند. این آزمایش برای ارزیابی بازبودن لوله‌ها بسیار مفید است، اما همه مشکلات لگنی یا علل ناباروری را نشان نمی‌دهد.

می توانند وضعیت هر کدام از آنها را برای تشخیص علت کاهش ناباروری در بعضی از بانوان بررسی کنند.

این روش خاص همچنین جهت بررسی دلیل سقط های مکرر جنین که از مشکلات مادرزادی و یا ژنتیکی رحم به وجود می آید؛ کاربرد دارد.

پزشک متخصص زنان و زایمان با کمک عکس رنگی از رحم می تواند میزان اختلالات به وجود آمده در زیر را در داخل رحم و لوله های رحمی زنان تشخیص دهد و درمان را شروع کند:

• انسداد یا بازبودن لوله‌های فالوپ
• برخی چسبندگی‌ها یا ناهنجاری‌های داخل حفره رحم
• برخی تغییرات ساختاری که در صورت نیاز به بررسی تکمیلی با سونوگرافی یا هیستروسکوپی ارجاع می‌شوند

HSG برای تشخیص قطعی سرطان رحم طراحی نشده و تخمدان‌ها یا اندومتریوز را ارزیابی نمی‌کند.

تشخیص لوله‌ های رحم  مسدود شده با عکسبرداری رنگی رحم:

یکی دیگر از مسائل مهم رحم باز نبودن و انسداد لوله های رحی است، که با انجام تست عکس رنگی از رحم پزشک متخصص زنان و زایمان می تواند بر تاثیرات جراحی های انسداد لوله‌ های رحم بررسی کند.

• انسداد لوله‌ های رحم به علت عفونت یا زخم های شدید در رحم
• بستن لوله های رحم برای جلوگیری از بارداری
• عقیم سازی و یا عقیم سازی معکوس با بسته شدن لوله‌ های رحم
•  بازکردن مجدد لوله‌ های رحم بعد از عقیم سازی یا انسداد لوله ناشی از بیماری های مختلف

مزایا و محدودیت‌های HSG

• روش نسبتاً کم‌تهاجمی برای بررسی شکل حفره رحم و بازبودن لوله‌هاست.
• در بیشتر موارد در مدت کوتاهی انجام می‌شود و معمولاً نیاز به بیهوشی عمومی ندارد.
• اطلاعات مهمی برای برنامه‌ریزی ارزیابی ناباروری فراهم می‌کند.
• در بعضی افراد عبور ماده حاجب ممکن است به بازشدن انسدادهای بسیار خفیف کمک کند، اما HSG یک درمان تضمینی برای انسداد لوله نیست.

این تست محدودیت دارد: تخمدان‌ها، اندومتریوز و بسیاری از مشکلات خارج حفره رحم را نشان نمی‌دهد. همچنین با وجود استفاده از دوز پایین اشعه، صفر بودن ریسک یا «نداشتن هرگونه عارضه» ادعای دقیقی نیست.

عوارض و مراقبت بعد از HSG

گرفتگی شبیه درد قاعدگی، لکه‌بینی خفیف یا خروج مقدار کمی مایع پس از HSG ممکن است رخ دهد و معمولاً کوتاه‌مدت است. عفونت لگنی و واکنش به ماده حاجب نادرند، اما باید جدی گرفته شوند.

در صورت تب، درد شدید یا رو به افزایش، ترشح بدبو، سرگیجه شدید یا خون‌ریزی قابل‌توجه پس از تست، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

HSG در بارداری، عفونت فعال لگن و معمولاً هنگام خون‌ریزی رحمی انجام نمی‌شود. سابقه حساسیت مهم به ماده حاجب نیز باید پیش از تست بررسی شود.

نتیجه HSG چگونه تفسیر می‌شود؟

در گزارش HSG معمولاً درباره شکل حفره رحم و عبور ماده حاجب از هر دو لوله فالوپ توضیح داده می‌شود.

اگر ماده حاجب آزادانه از انتهای لوله‌ها وارد حفره لگن شود، معمولاً به نفع بازبودن لوله است. اگر عبور دیده نشود، انسداد مطرح می‌شود؛ گاهی نیز اسپاسم لوله می‌تواند ظاهری شبیه انسداد ایجاد کند.

زمان آماده‌شدن گزارش به مرکز تصویربرداری بستگی دارد و ممکن است همان روز یا طی چند روز باشد. نتیجه HSG باید همراه با سن، سابقه باروری، وضعیت تخمک‌گذاری و سایر آزمایش‌ها توسط پزشک تفسیر شود.

سوالات متداول درباره عکس رنگی رحم

آیا HSG درد دارد؟

شدت ناراحتی متفاوت است؛ بعضی افراد فقط فشار خفیف و بعضی گرفتگی کوتاه‌مدت شبیه درد قاعدگی تجربه می‌کنند.

آیا HSG انسداد لوله را درمان می‌کند؟

هدف اصلی HSG تشخیص است. عبور ماده حاجب ممکن است در بعضی انسدادهای بسیار خفیف کمک‌کننده باشد، اما درمان قطعی انسداد لوله محسوب نمی‌شود.

آیا HSG تخمدان‌ها را بررسی می‌کند؟

خیر. برای بررسی تخمدان‌ها معمولاً از سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی استفاده می‌شود.

اگر HSG بخشی از بررسی ناباروری شماست، برای آشنایی با ترتیب ارزیابی‌ها، آزمایش‌های اولیه و زمان ارجاع به روش‌های کمک‌باروری، صفحه بررسی و درمان ناباروری در اندیشه را ببینید.

منابع معتبر پزشکی

• ACOG — Hysterosalpingography (HSG)
• ACOG — Evaluating Infertility
• RadiologyInfo — Hysterosalpingography

هیدروسالپنکس و انسداد لوله فالوپ | راهنمای کیت تخمک‌گذاری

نوبت‌دهی و مشاوره با دکتر فاطمه آقاجان‌زاده