سرکلاژ شکمی یا واژینال؛ بخیه بالاتر همیشه انتخاب بهتری است؟
سرکلاژ می‌تواند در گروه مشخصی از بارداری‌های پرخطر به پیشگیری از سقط میانهٔ بارداری یا زایمان بسیار زودرس کمک کند. مسیر شکمی روش تخصصی‌تری است، اما «جدیدتر یا بالاتر بودن بخیه» به معنی مناسب‌بودن آن برای همه نیست.
سرکلاژ دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟
در سرکلاژ، بخیه‌ای دور دهانهٔ رحم قرار می‌گیرد تا به بسته‌ماندن آن در دوران بارداری کمک کند. هدف، درمان «نارسایی دهانهٔ رحم» یا کاهش خطر زایمان زودرس در شرایط منتخب است. تشخیص تنها با یک عدد سونوگرافی انجام نمی‌شود؛ سابقهٔ سقط در سه‌ماههٔ دوم، زایمان زودرس خودبه‌خودی، بازشدن بدون درد دهانهٔ رحم، جراحی‌های قبلی دهانهٔ رحم و یافته‌های سونوگرافی باید کنار هم تفسیر شوند.
راهنمای بالینی ACOG در سپتامبر ۲۰۲۶ بر انتخاب بیمار، مسیر جراحی و مدیریت پس از عمل تمرکز دارد. در عین حال، SMFM تأکید می‌کند که افراد بدون سابقهٔ زایمان زودرس که فقط دهانهٔ رحم کوتاه ۱۰ تا ۲۵ میلی‌متر دارند، در نبود بازشدگی دهانهٔ رحم معمولاً نامزد سرکلاژ نیستند؛ بنابراین «دهانهٔ رحم کوتاه» همیشه معادل نیاز به بخیه نیست.
تفاوت دو مسیر جراحی
سرکلاژ واژینال
بخیه از راه واژن و بدون برش شکم قرار می‌گیرد. روش‌های مک‌دونالد و شیرودکار دو تکنیک شناخته‌شده‌اند. بخیه معمولاً در اواخر بارداری برداشته می‌شود، مگر آنکه شرایط ویژه‌ای وجود داشته باشد. نوع تکنیک به سابقه، معاینه و تجربهٔ تیم درمان بستگی دارد.
سرکلاژ شکمی یا TAC
بخیه در قسمت بالاتری از دهانهٔ رحم از راه لاپاراسکوپی یا برش شکم قرار می‌گیرد؛ ترجیحاً پیش از بارداری یا گاهی اوایل بارداری. بخیه غالباً باقی می‌ماند و تولد نوزاد باید با سزارین انجام شود.
چه کسانی ممکن است از سرکلاژ شکمی سود ببرند؟
بر اساس توصیهٔ SMFM، ارجاع برای بررسی TAC زمانی اهمیت بیشتری دارد که فرد پس از سرکلاژ واژینال قبلی، بارداری تک‌قلویی خود را پیش از هفتهٔ ۲۸ از دست داده یا زایمان بسیار زودرس داشته باشد. همچنین اگر بخش واژینال دهانهٔ رحم بسیار کوتاه، آسیب‌دیده یا از نظر جراحی غیرقابل دسترس باشد، مسیر شکمی ممکن است بررسی شود.
کارآزمایی MAVRIC روی گروهی بسیار پرخطر با سابقهٔ شکست سرکلاژ واژینال انجام شد. در این جمعیت منتخب، زایمان پیش از ۳۲ هفته در گروه سرکلاژ شکمی کمتر از سرکلاژ واژینال پایین بود. این نتیجه را نمی‌توان به همهٔ افراد دارای دهانهٔ رحم کوتاه تعمیم داد؛ جمعیت مطالعه کوچک و بسیار انتخاب‌شده بود.
| پرسش | سرکلاژ واژینال | سرکلاژ شکمی |
|---|---|---|
| مسیر عمل | از راه واژن | لاپاراسکوپی یا برش شکم |
| زمان معمول | در بارداری، بر اساس اندیکاسیون | ترجیحاً پیش از بارداری یا اوایل آن |
| برداشتن بخیه | اغلب پیش از زایمان واژینال | معمولاً باقی می‌ماند |
| روش زایمان | امکان زایمان واژینال پس از برداشتن بخیه | سزارین ضروری است |
| بار جراحی | کمتر | بیشتر؛ همراه با خطرهای جراحی شکم |
خطرها و محدودیت‌ها
سرکلاژ واژینال می‌تواند با خونریزی، عفونت، پارگی کیسهٔ آب، آسیب دهانهٔ رحم یا شروع انقباض همراه باشد. TAC علاوه بر این موارد، خطرهای لاپاراسکوپی یا جراحی شکم مانند آسیب عروق و اندام‌های مجاور، چسبندگی و عوارض بیهوشی را نیز دارد. نیاز قطعی به سزارین و دشوارترشدن مدیریت برخی عوارض بارداری از پیامدهای مهم آن است.
آیا لاپاراسکوپی از جراحی باز بهتر است؟
هر دو مسیر برای TAC استفاده می‌شوند. لاپاراسکوپی معمولاً برش کوچک‌تر و نقاهت کوتاه‌تری دارد، اما نتیجه به مهارت تیم، جراحی‌های قبلی، چسبندگی، زمان انجام عمل و شرایط فرد بستگی دارد. شواهد موجود اجازه نمی‌دهد تنها بر اساس اندازهٔ برش یک روش را برای همه برتر بدانیم. عبارت‌هایی مانند «بدون خطر» یا «تضمین تولد نوزاد سالم» با شواهد پزشکی سازگار نیستند.
پیش از تصمیم‌گیری چه سؤال‌هایی بپرسیم؟
- اندیکاسیون من بر اساس سابقه است، سونوگرافی یا بازشدگی فعلی دهانهٔ رحم؟
- آیا سرکلاژ واژینال قبلی واقعاً شکست خورده و در چه هفته‌ای زایمان رخ داده است؟
- مزیت احتمالی TAC برای وضعیت من در برابر خطر جراحی و سزارین چیست؟
- عمل پیش از بارداری مناسب‌تر است یا در بارداری؟
- اگر بارداری دوقلویی، عفونت، خونریزی یا پارگی کیسهٔ آب مطرح باشد، برنامه چگونه تغییر می‌کند؟
- پیگیری پس از عمل و برنامهٔ زایمان در کدام مرکز انجام می‌شود؟
جمع‌بندی
سرکلاژ شکمی درمانی هدفمند برای گروهی کوچک و بسیار پرخطر است، نه نسخهٔ قوی‌تر سرکلاژ واژینال برای همه. انتخاب درست باید با مرور دقیق بارداری‌های قبلی، گزارش عمل پیشین، طول و شکل دهانهٔ رحم و مشاورهٔ متخصص طب مادر و جنین انجام شود. هدف تصمیم‌گیری مشترک، کم‌کردن خطر زایمان بسیار زودرس بدون تحمیل جراحی غیرضروری است.
برای ارزیابی سابقه بارداری و مدارک
گزارش سونوگرافی‌ها، زمان دقیق سقط یا زایمان قبلی و گزارش سرکلاژ پیشین را همراه داشته باشید. انجام TAC یا وجود تجهیزات آن در مطب‌ها در این صفحه ادعا نشده و در صورت نیاز، مسیر ارجاع تخصصی پس از ویزیت تعیین می‌شود.
منابع پزشکی
- ACOG Clinical Practice Guideline: Obstetric Cerclage، سپتامبر ۲۰۲۶
- SMFM Consult Series #65: Transabdominal Cerclage، ۲۰۲۳
- SMFM Consult Series #70: Management of Short Cervix، ۲۰۲۴
- RCOG: Cervical Stitch، اطلاعات بیمار به‌روزشده ۲۰۲۶
- NIHR: خلاصه کارآزمایی MAVRIC و محدودیت جمعیت مورد مطالعه، ۲۰۱۹
تاریخ بازبینی منابع: ۵ آبان ۱۴۰۵. این مطلب آموزشی جایگزین ارزیابی پزشکی فردی نیست.