برداشتن تخمدان یا اووفورکتومی چیست؟
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
عوارض و ضرورت جراحی برداشتن تخمدان
تخمدان ها دو غده کروی شکل می باشند، که وظیفه تولید مثل در زنان را انجام می دهند. تخمدان ها در دو سوی رحم واقع شده اند و به وسیله لوله فالوپ به رحم وصل می باشند.
تخمدان ها دارای تخمک های نارس می باشند، که پس از آزاد شدن و نمو به یک تخمک بالغ تبدیل می گردند، و برای عمل لقاح توانایی لازم را دارا می شوند.
تخمدان ها وظیفه تولید هورمون های زنانه یعنی پروژسترون و استروژن را به عهده دارند، وظیفه این هورمون ها تنظیم چرخه قاعدگی در زنان می باشد.
برداشتن تخمدان برای همه کیست‌ها یا به‌عنوان اقدام پیشگیرانه عمومی انجام نمی‌شود. این جراحی ممکن است در شرایطی مانند سرطان تخمدان، بعضی توده‌ها یا کیست‌های پیچیده، پیچ‌خوردگی تخمدان، آبسه توبو-اواریان، برخی موارد اندومتریوز یا برای کاهش خطر سرطان در افراد منتخب با خطر ژنتیکی بالا مطرح شود.
برداشتن تخمدان زنان سبب افت شدید هورمون های پروژسترون و استروژن می شود. نبود دو هورمون پروژسترون و استروژن باعث عوارضی در زنان خواهد شد.
برداشتن تخمدان با لاپاراسکوپی یا جراحی باز؟
در بسیاری از موارد خوش‌خیم، جراحی کم‌تهاجمی یا لاپاراسکوپی می‌تواند با برش‌های کوچک‌تر، درد کمتر و بازگشت سریع‌تر به فعالیت همراه باشد. با این حال این روش برای همه مناسب نیست؛ اندازه و نوع توده، احتمال بدخیمی، چسبندگی‌های لگنی، سابقه جراحی و وضعیت عمومی بیمار در انتخاب روش مؤثرند.
هر اووفورکتومی مانند هر جراحی دیگری می‌تواند با خطر خونریزی، عفونت، آسیب به اندام‌های مجاور یا عوارض بیهوشی همراه باشد و باید قبل از عمل درباره مزایا و ریسک‌ها تصمیم‌گیری شود.
عوارض برداشتن یک یا هر دو تخمدان
پیامدها به این بستگی دارد که یک تخمدان یا هر دو تخمدان برداشته شوند و فرد در چه سنی باشد. پس از برداشتن یک تخمدان، تخمدان مقابل در بسیاری از افراد می‌تواند فعالیت هورمونی و تخمک‌گذاری را ادامه دهد.
برداشتن هر دو تخمدان پیش از یائسگی طبیعی باعث یائسگی جراحی می‌شود و می‌تواند با گرگرفتگی، خشکی واژن، اختلال خواب و تغییرات خلق همراه باشد. در بلندمدت نیز کاهش زودهنگام استروژن می‌تواند بر سلامت استخوان و قلب اثر بگذارد؛ بنابراین برنامه پیگیری باید بر اساس سن، علت جراحی و سابقه پزشکی فرد تنظیم شود.
آیا بعد از برداشتن هر دو تخمدان هورمون‌درمانی لازم است؟
پس از برداشتن هر دو تخمدان پیش از یائسگی طبیعی، هورمون‌درمانی ممکن است برای برخی افراد جهت کنترل علائم یائسگی جراحی و حمایت از سلامت استخوان مناسب باشد، اما برای همه به یک شکل تجویز نمی‌شود. نوع درمان به سن، سابقه سرطان‌های حساس به هورمون، خطر لخته، بیماری‌های قلبی و سایر عوامل بستگی دارد و باید با نظر پزشک انتخاب شود.
در صورت نیاز به برداشتن رحم می شود تخمدان ها حفظ شود،
در صورت مشکلاتی مثل فیبروم و یا اندومتریوز رحمی، رحم زن برداشته شود، احتیاجی به برداشتن تخمدان ها نیست. بهترین راه جهت جلوگیری از اختلالات هورمونی زنانه این است که در نیاز به خروج رحم و مشکل نداشتن تخمدان ها، تخمدان ها را حفظ کنید.
آیا هنگام هیسترکتومی باید تخمدان‌ها هم برداشته شوند؟
خیر، برداشتن رحم به‌معنی نیاز قطعی به برداشتن تخمدان‌ها نیست. در بسیاری از جراحی‌های خوش‌خیم، اگر تخمدان‌ها سالم باشند و خطر ژنتیکی یا بیماری خاصی وجود نداشته باشد، حفظ تخمدان‌ها می‌تواند برای ادامه تولید هورمون‌ها مفید باشد.
در برخی افراد ممکن است برداشتن لوله‌های فالوپ هم‌زمان با هیسترکتومی، بدون برداشتن تخمدان‌ها، برای کاهش خطر بعضی سرطان‌های تخمدان مطرح شود. تصمیم نهایی باید بر اساس سن، علت جراحی، وضعیت تخمدان‌ها، سابقه خانوادگی و ترجیح آگاهانه بیمار گرفته شود.
برداشتن یک تخمدان با برداشتن هر دو تخمدان چه تفاوتی دارد؟
در بیماری‌های خوش‌خیم، هدف معمولاً حفظ بیشترین بافت سالم تخمدان است و در بسیاری از کیست‌ها حتی ممکن است فقط خود کیست برداشته شود. اگر یک تخمدان نیاز به برداشتن داشته باشد، تخمدان سالم مقابل در بسیاری از افراد می‌تواند تولید هورمون و تخمک‌گذاری را ادامه دهد و بارداری طبیعی همچنان ممکن باشد.
برداشتن هر دو تخمدان معمولاً زمانی مطرح می‌شود که دلیل پزشکی مشخصی وجود داشته باشد؛ برای نمونه بعضی سرطان‌ها یا کاهش خطر سرطان در افراد با خطر ژنتیکی بالا. این تصمیم در سنین پیش از یائسگی پیامدهای مهم هورمونی و باروری دارد.
آیا همراه تخمدان، لوله فالوپ هم برداشته می‌شود؟
نه همیشه. گاهی فقط تخمدان برداشته می‌شود و در برخی شرایط تخمدان همراه لوله همان سمت یا هر دو لوله برداشته می‌شوند. این تصمیم به علت جراحی، سن، برنامه باروری، احتمال بدخیمی و وضعیت لوله‌ها بستگی دارد.
امروزه مشخص شده است که بخشی از سرطان‌های اپی‌تلیال تخمدان ممکن است از لوله فالوپ منشأ بگیرند؛ به همین دلیل در بعضی جراحی‌های لگنیِ خوش‌خیم، برداشتن لوله‌ها با حفظ تخمدان‌ها نیز به‌عنوان راهبرد کاهش خطر سرطان مطرح می‌شود.
مطالب مرتبط
- کیست تخمدان؛ علائم هشدار و درمان
- لاپاراسکوپی زنان؛ کاربردها و مراقبت‌ها
- هیسترکتومی؛ انواع و دلایل انجام
سوالات متداول
آیا با یک تخمدان می‌توان باردار شد؟
در بسیاری از افراد، اگر تخمدان باقی‌مانده و لوله فالوپ سالم باشند، تخمک‌گذاری و بارداری طبیعی همچنان ممکن است.
برداشتن هر دو تخمدان باعث یائسگی می‌شود؟
اگر هر دو تخمدان پیش از یائسگی طبیعی برداشته شوند، یائسگی جراحی ایجاد می‌شود و علائم می‌توانند ناگهانی‌تر از یائسگی طبیعی باشند.
آیا هر کیست تخمدان نیاز به برداشتن تخمدان دارد؟
خیر. بسیاری از کیست‌ها فقط پیگیری می‌شوند یا در صورت نیاز می‌توان خود کیست را با حفظ بافت سالم تخمدان خارج کرد.
آیا همراه تخمدان همیشه لوله فالوپ هم برداشته می‌شود؟
خیر. تصمیم به برداشتن لوله فالوپ به علت جراحی، وضعیت لوله و تخمدان، خطر بدخیمی و برنامه باروری بستگی دارد.
منابع معتبر پزشکی
سرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبت
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبتسرطان فرج هم‌زمان با بارداری وضعیت نادری است که ممکن است به شکل ضایعه پوستی یا مخاطی مقاوم ظاهر شود. [...]
سرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصیسرطان واژن هنگام بارداری بسیار نادر است و وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط بارداری نیست. تشخیص و انتخاب [...]
پورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبیپورفیری حاد متناوب یک بیماری ژنتیکی نادر در مسیر ساخت هِم است که ممکن است با حملات شکمی و [...]
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریآفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لختهآفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این [...]
کمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریکمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزیکمبود شدید مادرزادی فاکتور XIII اختلال نادر انعقادی است که در آن لخته اولیه به‌خوبی پایدار نمی‌شود. ممکن است [...]
پمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنیپمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی پوستی نادر است که می‌تواند با خارش شدید و تاول ایجاد شود. نام تاریخی آن هرپس بارداری بوده، [...]
مشاوره و دریافت نوبت
برای بررسی تخصصی و هماهنگی ویزیت با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده اقدام کنید. در شرایط اورژانسی منتظر نوبت عادی نمانید.