بستن لوله‌های رحم؛ روشها، عوارض، احتمال شکست و برگشت‌پذیری
بستن لوله‌های رحم چیست؟
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
بستن لوله‌های رحم یا پیشگیری دائمی از بارداری، روشی جراحی است که مسیر لوله‌های فالوپ را مسدود یا قطع می‌کند تا اسپرم و تخمک به یکدیگر نرسند. این روش باید با فرض دائمی بودن انتخاب شود و برای افرادی مناسب است که از تصمیم خود برای نخواستن بارداری در آینده مطمئن هستند.
بسته به شرایط بیمار و نوع جراحی، لوله‌ها ممکن است بسته، قطع یا به‌طور کامل برداشته شوند. برداشتن کامل هر دو لوله (سالپنژکتومی دوطرفه) در برخی افراد به‌عنوان روش پیشگیری دائمی مطرح می‌شود و ممکن است خطر بعضی سرطان‌های تخمدان را نیز کاهش دهد.
روش‌های جراحی پیشگیری دائمی
روش مناسب به زمان انجام، سابقه جراحی، وضعیت عمومی و ترجیح بیمار بستگی دارد. روش‌های رایج شامل:
- لاپاراسکوپی: مسدودکردن، قطع یا برداشتن لوله‌ها از طریق برش‌های کوچک شکم.
- مینی‌لاپاراتومی: بیشتر در بعضی شرایط پس از زایمان یا زمانی که لاپاراسکوپی مناسب نیست.
- سالپنژکتومی دوطرفه: برداشتن کامل هر دو لوله فالوپ؛ روشی دائمی که در برخی بیماران علاوه بر پیشگیری، می‌تواند خطر بعضی سرطان‌های تخمدان را کاهش دهد.
نوع بی‌حسی یا بیهوشی بر اساس روش جراحی، شرایط بیمار و نظر تیم درمان انتخاب می‌شود و یک گزینه ثابت برای همه وجود ندارد.
لاپاراسکوپی و دوره نقاهت
در لاپاراسکوپی، جراح از برش‌های کوچک شکم برای دسترسی به لوله‌های فالوپ استفاده می‌کند. مدت عمل و نوع تکنیک به روش انتخابی و شرایط بیمار بستگی دارد و یک زمان ثابت برای همه وجود ندارد.
بیشتر افراد پس از جراحی سرپایی یا اقامت کوتاه، طی چند روز به فعالیت‌های سبک برمی‌گردند. زمان بازگشت به ورزش، رابطه جنسی و کار سنگین باید بر اساس نوع عمل و توصیه جراح تعیین شود.
تب، درد رو به افزایش، خونریزی غیرعادی، ترشح بدبو، تنگی نفس یا قرمزی/تورم محل برش نیازمند تماس با پزشک است.
√ مزایای بستن لوله های رحم
- جلوگیری دائمی از بارداری
- تاثیر سریع آن بعد از عمل جراحی
- عدم اختلال در فعالیت جنسی
- عدم نیاز به مراقبتهای روزانه
- ارزان بودن آن
× معایب بستن لوله های رحم
- از انتقال بیماریهای عفونی مقاربتی جلوگیری نمی کند
- نیاز به عمل جراحی دارد
- ممکن است نتوان دوباره لوله ها را باز نمود (در صورت پشیمانی از بستن لوله ها)
- نسبت به عمل بستن لوله ها در مردان (وازکتومی)، عمل مشکل تر و پیچیده تری می باشد.
- امکان حاملگی مجدد در صورت باز نمودن لوله ها
بست لوله های رحمی را معمولا به عنوان یک روش دائمی در جلوگیری از حاملگی در نظر می گیرند. با این حال در بعضی از موارد می توان دوباره اقدام به باز نمودن لوله رحم نمود، هرچند که این، روش مشکل و گران می باشد.
پرسش و پاسخ هايي در مورد بستن لوله هاي رحمي در زنان
1. آيا بستن لوله هاي رحمي ، موجب توقف يا تغيير در خونريزي ماهيانه مي شود؟
خير، بيشتر تحقيقات تغييري در الگوي خونريزي بعد از بستن لوله ها پيدا نکردند. به عنوان مثال، زنانيکه از روش قرصهاي خوراکي پيشگيري از حاملگي استفاده مي کردند نسبت به زنانيکه لوله هايشان را بسته بودند، در صورت قطع قرص خونريزي قاعدگي بيشتر داشتند. البته ناگفته نماند که با نزديک شدن زن به زمان يائسگي معمولاً خونريزي ماهيانه نظم کمتري پيدا مي کند.
2. آيا زن با بستن لوله هاي رحمي ميل جنسي اش را از دست مي دهد ؟
آيا چاق مي شود؟
خير، بعد از بستن لوله هاي رحمي نه تنها زن ميل جنسي اش را از دست نمي دهد بلکه از آن لذت بيشتري هم مي برد به دليل اينکه ديگر نگراني در مورد حاملگي مجدد ندارد. همچنين اين جراحي بر وزن فرد اثر نگذاشته و افزايش وزن ايجاد نمي شود.
3. آيا بستن لوله هاي رحمي را فقط براي زنان خاص بايد پيشنهاد کرد؟
خير، قانوني جهت انجام يا عدم انجام بستن لوله ها براي افراد خاصي وجود ندارد و همچنين نبايد انتخاب اين روش بر فرد تحميل گردد بلکه بايد هر زني خودش تصميم بگيرد که آيا لوله هايش را ببندد يا خير.
4. آيا استفاده از بي هوشي عمومي نسبت به بي حسي موضعي ارجح است؟
خير، بي حسي موضعي کم خطر تر از بيهوشي عمومي است و همچنين بعد از بي حسي موضعي زن احساس بهتري در مقايسه با بيهوشي عمومي دارد.
5. آيا زني که لوله هايش را بسته است در مورد حاملگي مجدد بايد نگران باشد يا خير؟
بستن لوله‌ها بسیار مؤثر است اما شکست آن صفر نیست. بر اساس توصیه‌های CDC، در استفاده معمول حدود ۰٫۵ نفر از هر ۱۰۰ نفر در سال اول پس از جراحی لوله ممکن است باردار شوند. خطر شکست می‌تواند بر اساس سن و تکنیک جراحی متفاوت باشد و بارداری حتی سال‌ها بعد از عمل نیز به‌ندرت ممکن است رخ دهد.
6. حاملگي بعد از بستن لوله ها نادر است اما چرا در مواردي اتفاق مي افتد؟
اغلب اوقات به دليل حامله بودن زن حين جراحي و يا برش اشتباهي محل ديگري به جاي لوله هاي رحمي، رخ مي دهد.
7. اگر زني بعد از بستن لوله ها تصميم به داشتن بچه ديگري بگيرد،
آيا حاملگي بر خواهد گشت؟
بستن لوله‌ها باید با فرض دائمی بودن انتخاب شود. در بعضی تکنیک‌ها امکان جراحی ترمیم لوله وجود دارد، اما موفقیت به سن، طول و وضعیت باقی‌مانده لوله و روش اولیه بستگی دارد و تضمین‌شده نیست. اگر لوله‌ها کاملاً برداشته شده باشند، ترمیم ممکن نیست و برای بارداری معمولاً IVF مطرح می‌شود. پس از جراحی بازگشت لوله نیز خطر بارداری خارج‌رحم باید در نظر گرفته شود.
8. آيا بستن لوله ها در زن نسبت به مرد (وازکتومي) ارجح است؟
هر زن و شوهري بايد هر دو روش را بررسي کنند و با شرايط خودشان بسنجند. هر دو روش خيلي مؤثر و بي خطر و دائمي اند و اگر هر دو روش براي هر دو فرد قابل قبول باشد، بهتر است وازکتومي انتخاب شود زيرا راحت تر و بي خطر تر و آسان تر و ارزانتر از بستن لوله ها در زن مي باشد.
9. آيا بستن لوله هاي رحمي در زن دردناک است؟
زنهايي که بي حسي موضعي دريافت مي کنند به جز در موارد نادر احساس درد ندارند وليکن آنها در طي عمل هوشيارند و متوجه حرکت رحم و لوله هاي رحمي توسط پزشک مي شوند که مي تواند براي زن استرس ايجاد کند. در صورت ايجاد وحشت و يا درد براي زن و در دسترس بودن متخصص بيهوشي و تجهيزات مناسب بيهوشي عمومي انتخاب گردد. بعد از جراحي احساس درد و ضعف براي چندين روز يا حتي هفته وجود دارد اما فرد به زودي توانايي خود را به دست خواهد آورد.
10. يک پزشک چگونه مي تواند به مراجعه کننده
جهت تصميم گيري در مورد بستن لوله هاي رحمي کمک کند؟
او مي تواند يکسري اطلاعات در مورد کل روشهاي پيشگيري بخصوصي در مورد بستن لوله هاي رحمي به مراجع ارائه دهد سپس به وي جهت تصميم گيري در انتخاب اين روشها کمک کند و در آخر نکاتي را که به مراجع ارائه شده جهت اطمينان از اينکه آيا مراجعه کننده متوجه شده است يا خير، سوال نمايد.
11. آيا روش بستن لوله هاي رحمي خطر حاملگي خارج رحمي را افزايش مي دهد؟
چون بستن لوله‌ها احتمال بارداری را بسیار کاهش می‌دهد، تعداد کلی بارداری‌های خارج‌رحم نیز کم است. با این حال اگر پس از بستن لوله‌ها تست بارداری مثبت شود، باید احتمال بارداری خارج‌رحم سریع بررسی شود. درد یک‌طرفه شکم، سرگیجه، غش یا خونریزی غیرطبیعی در این شرایط نیازمند ارزیابی فوری است.
12. بستن لوله هاي رحمي در کجا مي تواند انجام گيرد؟
ميني لاپاراتومي مي تواند در مراکز مامايي و جراحي که داراي تجهيزات موقت و ثابت باشد و جايي که تسهيلات زايماني وجود دارد و در مراکز جراحي انجام گيرد. بايد امکان انتقال زن به مراکز مجهزتر در صورت نياز وجود داشته باشد. لاپاراسکوپي نياز به مراکز مجهز جراحي و حضور متخصص بيهوشي دارد.
آیا Essure هنوز استفاده می‌شود؟
خیر. Essure یک وسیله قدیمی برای پیشگیری دائمی از بارداری بود که از راه رحم داخل لوله‌ها قرار می‌گرفت. فروش و توزیع آن متوقف شده و از پایان سال ۲۰۱۹ واحد استفاده‌نشده‌ای برای کاشت نباید باقی مانده باشد. بنابراین این وسیله گزینه فعلی برای بستن لوله‌ها محسوب نمی‌شود.
منابع معتبر پزشکی
سرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبت
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبتسرطان فرج هم‌زمان با بارداری وضعیت نادری است که ممکن است به شکل ضایعه پوستی یا مخاطی مقاوم ظاهر شود. [...]
سرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصیسرطان واژن هنگام بارداری بسیار نادر است و وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط بارداری نیست. تشخیص و انتخاب [...]
پورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبیپورفیری حاد متناوب یک بیماری ژنتیکی نادر در مسیر ساخت هِم است که ممکن است با حملات شکمی و [...]
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریآفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لختهآفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این [...]
کمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریکمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزیکمبود شدید مادرزادی فاکتور XIII اختلال نادر انعقادی است که در آن لخته اولیه به‌خوبی پایدار نمی‌شود. ممکن است [...]
پمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنیپمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی پوستی نادر است که می‌تواند با خارش شدید و تاول ایجاد شود. نام تاریخی آن هرپس بارداری بوده، [...]
مشاوره و دریافت نوبت
برای بررسی تخصصی و هماهنگی ویزیت با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده اقدام کنید. در شرایط اورژانسی منتظر نوبت عادی نمانید.
تکمیل راهنمای بالینی: تکمیل پیشگیری دائمی؛ مقایسه وازکتومی و جراحی لوله‌ها
وازکتومی تا آزمایش تأییدی قابل اتکا نیست
CDC آزمایش منی در حدود هشت تا شانزده هفته پس از وازکتومی را مطرح می‌کند؛ زمان دقیق و معیار تفسیر را مرکز تعیین می‌کند. گذشت تعداد مشخص روز یا انزال به‌تنهایی مجوز کنارگذاشتن پیشگیری نیست. تا دریافت تأیید روشن تیم، روش دیگر را ادامه دهید. اگر نمونه پذیرفته نشد یا نیاز به تکرار بود، پیگیری را رها نکنید.
جراحی لوله‌ها و احتمال شکست
روش‌های لاپاراسکوپی یا شکمیِ توضیح‌داده‌شده در CDC پس از انجام برای پیشگیری قابل اتکا هستند، اما احتمال بارداری در درازمدت صفر نیست. این گزاره را به هر اقدام قدیمی یا نامعلوم تعمیم ندهید؛ نام روش و گزارش عمل را نگه دارید. در تست مثبت پس از اقدام دائمی، برای بررسی زود مراجعه کنید؛ درد شدید یا غش نیازمند ارزیابی فوری است.
تصمیم هر فرد باید آزادانه باشد
شریک می‌تواند در گفت‌وگو همراه باشد اگر خود فرد می‌خواهد، اما تصمیم درباره بدن هر شخص باید بدون تهدید و فشار باشد. درباره گزینه‌ها، زمان کافی برای پرسش، هزینه واقعی و برنامه پیگیری توضیح بگیرید. استانداردهای خارجی درباره رضایت به‌تنهایی قانون ایران نیستند؛ ضوابط اجرایی مرکز و امکان دسترسی باید جدا روشن شود.