هیدروسالپنکس چیست؟

به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان

هیدروسالپنکس زمانی ایجاد می‌شود که یک یا هر دو لوله فالوپ در انتهای خود مسدود شوند و داخل لوله مایع جمع شود. این وضعیت ممکن است بدون علامت باشد و گاهی نخستین بار هنگام بررسی ناباروری تشخیص داده شود.

آسیب لوله فالوپ معمولاً در اثر التهاب یا عفونت قبلی لگن، بعضی عفونت‌های مقاربتی، جراحی‌های لگنی، چسبندگی‌ها یا اندومتریوز ایجاد می‌شود. تجمع مایع می‌تواند عبور اسپرم و تخمک را مختل کند، خطر بارداری خارج‌رحم را افزایش دهد و در برخی موارد بر موفقیت IVF نیز اثر منفی بگذارد.

هیدروسالپنکس در یک نگاه

موضوع	نکته اصلی
محل مشکل	یک یا هر دو لوله فالوپ
علائم	اغلب بدون علامت؛ گاهی درد لگن یا ترشح غیرعادی
اثر بر باروری	کاهش احتمال بارداری و افزایش خطر بارداری خارج‌رحم
تشخیص	HSG، سونوگرافی و در موارد منتخب لاپاراسکوپی
درمان	بر اساس شدت آسیب: ترمیم لوله، سالپنژکتومی یا برنامه IVF

علائم هیدروسالپنکس چیست؟

هیدروسالپنکس در بسیاری از افراد علامت واضحی ایجاد نمی‌کند و هنگام بررسی علت ناباروری تشخیص داده می‌شود. اگر علامت ایجاد شود، ممکن است شامل درد مزمن یا متناوب لگن، احساس فشار در پایین شکم یا ترشح غیرعادی واژن باشد.

علت‌های هیدروسالپنکس

• سابقه بیماری التهابی لگن (PID)
• عفونت‌های درمان‌نشده مانند کلامیدیا یا سوزاک
• چسبندگی بعد از جراحی لگن یا شکم
• اندومتریوز
• آسیب یا التهاب قبلی لوله فالوپ

هیدروسالپنکس با کیست تخمدان تفاوت دارد؛ مشکل اصلی در خود لوله فالوپ است و درمان آن نیز بر اساس وضعیت لوله و برنامه باروری انتخاب می‌شود.

هیدروسالپنکس چه اثری بر باروری دارد؟

انسداد لوله می‌تواند مانع رسیدن اسپرم به تخمک یا عبور جنین به رحم شود. اگر فقط یک لوله درگیر باشد و لوله مقابل سالم باشد، بارداری طبیعی هنوز ممکن است؛ اما خطر بارداری خارج‌رحم می‌تواند بیشتر شود.

در IVF نیز وجود هیدروسالپنکسِ ارتباط‌دار با رحم می‌تواند شانس لانه‌گزینی و بارداری را کاهش دهد. در برخی بیماران، درمان لوله آسیب‌دیده پیش از IVF می‌تواند نتایج را بهبود دهد.

هیدروسالپنکس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص بر اساس شرح حال، معاینه و هدف بیمار از نظر باروری انجام می‌شود. مهم‌ترین بررسی‌ها عبارت‌اند از:

• HSG: عکس رنگی رحم و لوله‌ها که یکی از تست‌های خط اول برای بررسی بازبودن لوله‌های فالوپ است.
• سونوگرافی واژینال: اگر لوله به‌علت تجمع مایع متسع شده باشد، ممکن است در سونوگرافی دیده شود.
• لاپاراسکوپی: برای همه افراد لازم نیست، اما در موارد منتخب می‌تواند وضعیت لوله‌ها و چسبندگی‌های لگنی را مستقیماً بررسی و گاهی هم‌زمان درمان کند.

آزمایش عفونت‌های مقاربتی یا بررسی سایر علل ناباروری نیز بسته به سابقه و علائم ممکن است لازم باشد.

درمان هیدروسالپنکس

درمان برای همه یکسان نیست و به سن، شدت آسیب لوله، درگیری یک یا هر دو لوله، وجود عفونت فعال و برنامه باروری بستگی دارد.

• عفونت فعال: اگر عفونت لگنی فعال وجود داشته باشد، درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب لازم است؛ اما آنتی‌بیوتیک نمی‌تواند آسیب و انسداد قدیمی لوله را برطرف کند.
• جراحی ترمیمی: در هیدروسالپنکس خفیف و بعضی افراد جوان بدون عوامل دیگر ناباروری، لاپاراسکوپی و بازکردن انتهای لوله ممکن است مطرح شود.
• سالپنژکتومی یا انسداد پروگزیمال: در لوله‌های شدیداً آسیب‌دیده، به‌خصوص پیش از IVF، برداشتن لوله یا جداکردن ارتباط آن با رحم می‌تواند برای برخی بیماران مناسب‌تر باشد.
• IVF: لقاح آزمایشگاهی مسیر لوله‌ها را دور می‌زند و در بسیاری از موارد ناباروری لوله‌ای گزینه مؤثری است.

هیچ درمان خانگی یا مکملی نمی‌تواند لوله‌ای را که به‌علت هیدروسالپنکس مسدود و آسیب‌دیده است باز کند. انتخاب درمان باید پس از ارزیابی باروری و مشاوره تخصصی انجام شود.

اگر در بررسی ناباروری یا تصویربرداری برای شما هیدروسالپنکس یا انسداد لوله فالوپ مطرح شده است، برای تفسیر نتیجه HSG/سونوگرافی و انتخاب روش درمان می‌توانید با دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان مشاوره داشته باشید. دریافت نوبت