خشکی واژن؛ علت‌ها، علائم و روش‌های درمان

خشکی واژن چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟

به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان

خشکی واژن مشکلی شایع است که می‌تواند باعث سوزش، تحریک و درد هنگام رابطه شود. این مشکل در یائسگی و سال‌های پیش از آن شایع‌تر است، اما در دوران پس از زایمان و شیردهی، با بعضی داروها یا درمان‌های سرطان و در برخی بیماری‌های زمینه‌ای نیز دیده می‌شود.

زنان مبتلا به اين مشكل عمدتا درد و ناراحتي بسياري را در طي رابطه جنسي تجربه مي كنند. اين مشكل مي تواند در اثر احساس خجالت و عدم آرامش فيزيكي به خصوص در طول رابطه جنسي باشد. علايم خشكي واژن مي تواند شامل دردهاي واژينال در طي رابطه و مشكل و يا ناتواني در رسيدن به ارگاسم باشد.

 راه های درمان خشکی واژن :

البته عمدتا اين مشكل با استفاده از مواد مصنوعي مانند روان سازها و يا تجويز داروهاي هورموني توسط متخصصين زنان بهبود مي يابد. مطابق با آخرين تحقيقات انجام شده در اين زمينه، خشكي واژينال مي تواند ناشي از استرس و يا تغييرات هورموني در بدن زن باشد. اما اگر به طور اختصاصي تر بخواهيم دلايل اين مشكل را ارزيابي كنيم بايد به اين دلايل اشاره كنيم:

استرس

اگر دايما در اثر مشكلات ارتباطي در خانه و يا در محل كار، دچار استرس و تنش مي شويد، اين عوامل مي تواند موجب گردد كه در طي رابطه جنسي، خشكي واژن را تجربه كنيد. وجود استرس دايم در زندگي تاثير بسزايي در بروز اين مشكل دارد.

مشكلات ارتباطي

وجود مشكلات زناشويي و درگيري ميان زوجين، عدم اعتماد و اطمينان ميان آنها و حتي سوظن و بدبيني ميان زوجين نيز مي تواند از عوامل موثر اين اختلال باشد.

استفاده از روشهاي كنترل بارداري

به طور قطع عده كثيري از زوجين براي جلوگيري از بارداري از ابزاري به نام كاندوم استفاده مي كنند البته اين روش در اكثريت افراد بدون هيچ گونه عوارضي است اما برخي از زنان در برابر لاتكس موجود در برخي از كاندومها و يا مواد اسپرم كشي كه در آنها وجود دارد حساسيت جسماني نشان داده و مبتلا به خشكي واژن مي گردند.

تولد فرزند جديد

بدن برخي از زنان چند هفته و يا حتي مدتها بعد از تولد فرزندشان مي تواند. تحت تاثير تغييرات بسياري از جمله خشكي واژن(حتي ماهها بعد از زايمان) قرار گيرد.
عدم آرامش و آسايش، حالات عصبي، اضطراب، برانگيختگي بيش از حد، استرس و .. از عوامل موثر در خشكي واژن به شمار مي رود. لذا توجه مرد به كيفت رابطه زناشويي و همچنين اهميت. به معاشقه پيش از رابطه جنسي تا حدي در رفع اين مشكل موثر خواهد بود.

شيردهي

در اثر تولد نوزاد و شيردهي مادر، سطح هورمونهاي پرولاكتين و اكسي توسين. (كه از جمله هورمونهاي موثر در افزايش شيردهي هستند). افزايش مي يابد. از طرف ديگر افزايش اين دسته از هورمونها مي تواند از عوامل موثر در خشكي واژن مي باشد.

يائسگي

بعد از دوران يائسگي بدن يك زن استروژن و پروژسترون كمتري را ترشح مي كند. كاهش ترشح اين دسته از هورمونها باعث مي گردد. كه دسته اي از زنان تجربه خشكي واژن در طي رابطه جنسي را تجربه كنند.

درمان خشکی واژن چگونه انتخاب می‌شود؟

درمان به علت، سن، علائم همراه و سابقه پزشکی بستگی دارد. برای خشکی خفیف، مرطوب‌کننده‌های مخصوص واژن می‌توانند به حفظ رطوبت کمک کنند و روان‌کننده‌های آب‌پایه یا سیلیکونی هنگام رابطه اصطکاک و درد را کاهش می‌دهند.

اگر خشکی ناشی از کاهش استروژن در یائسگی یا پس از آن باشد و درمان‌های غیرهورمونی کافی نباشند، استروژن موضعی واژینال به شکل کرم، قرص یا حلقه می‌تواند در افراد مناسب مطرح شود. انتخاب درمان هورمونی باید با توجه به سابقه فرد و نظر پزشک انجام شود.

اگر خشکی با ترشح غیرعادی، خون‌ریزی، درد لگنی، زخم پوستی یا علائم عفونت همراه باشد، ابتدا باید علت زمینه‌ای بررسی شود.

آیا ویتامین‌ها خشکی واژن را درمان می‌کنند؟

ویتامین‌های A، B یا E درمان استاندارد و اختصاصی خشکی واژن محسوب نمی‌شوند. اگر کمبود تغذیه‌ای مشخصی وجود داشته باشد باید همان کمبود درمان شود، اما برای خشکی واژن بهتر است از درمان‌های دارای شواهد مثل مرطوب‌کننده، روان‌کننده و در موارد مناسب درمان موضعی هورمونی استفاده شود.

⇐ اصول ابتدايي را رعايت كنيد

رعايت برخي از اصول ساده و ابتدايي در درمان اين مشكل بسيار موثر است. براي مثال سعي كنيد در طي روز به اندازه كافي آب بنوشيد و از تشنگي زياد جلوگيري كنيد. به اندازه كافي به استراحت و خواب شبانگاهي تان توجه كرده و ورزش منظم را فراموش نكنيد.

⇐ سعي كنيد در استفاده از مواد شيميايي و معطر محتاط باشيد

استفاده از مواد شيميايي و معطري كه در ارتباط و تماس نزديك با سيستم تناسلي تان است را كاهش دهيد. براي مثال در انتخاب لباس زير بايد بسيار دقت نموده. و يا استفاده از دستمالهاي توالت يا صابونهاي مناسب و تاييد شده را مورد توجه قرار دهيد.

آیا رژیم غذایی یا سویا درمان خشکی واژن است؟

رژیم متعادل برای سلامت عمومی مهم است، اما سویا یا حذف غذاهای چرب درمان قطعی خشکی واژن محسوب نمی‌شوند. در صورت وجود علائم مداوم، بهتر است علت هورمونی، دارویی یا پوستی بررسی شود و درمان اختصاصی انتخاب شود.

⇐ توجه به كيفيت رابطه جنسي توسط مردان

همانطور كه عنوان كرديم عدم آرامش و آسايش، حالات عصبي، اضطراب، برانگيختگي بيش از حد، استرس و .. از عوامل موثر در خشكي واژن به شمار مي رود. لذا توجه مرد به كيفت رابطه زناشويي و همچنين اهميت به معاشقه پيش از رابطه جنسي. تا حدي در رفع اين مشكل موثر خواهد بود.

خشکی واژن در زنان جوان؛ چرا پیش از یائسگی رخ می‌دهد؟

خشکی واژن فقط مختص دوران یائسگی نیست. زنان جوان ممکن است در دوره شیردهی، پس از زایمان، با مصرف بعضی داروها، تغییر روش پیشگیری هورمونی، برانگیختگی ناکافی، بیماری‌های زمینه‌ای یا تحریک با شوینده‌های معطر دچار خشکی و درد هنگام رابطه شوند. تشخیص علت برای انتخاب درمان مهم است؛ نباید هر احساس خشکی را به کمبود قطعی استروژن نسبت داد.

داروها و روش‌های پیشگیری هورمونی

برخی داروهای ضدافسردگی و بعضی روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری ممکن است در برخی افراد با تغییر رطوبت یا عملکرد جنسی همراه شوند. وجود این ارتباط برای همه افراد یکسان یا قطعی نیست. سابقه زمانی شروع علامت، تغییر دارو، علائم همراه و خواست بیمار در انتخاب روش جایگزین اهمیت دارد. قطع خودسرانه روش پیشگیری می‌تواند به بارداری ناخواسته منجر شود؛ تغییر باید با روش جایگزین مطمئن و مشورت پزشکی انجام شود.

شیردهی، استرس و تحریک ناکافی

در دوران شیردهی تغییرات هورمونی می‌تواند خشکی را افزایش دهد. استرس، خستگی، اضطراب و کمبود فرصت کافی برای برانگیختگی نیز ممکن است در کاهش رطوبت هنگام رابطه نقش داشته باشند. اگر درد وجود دارد، فشار برای ادامه رابطه نباید جای درمان را بگیرد.

بیماری‌های پوستی، عفونت و علل زمینه‌ای

اگر خشکی همراه خارش، ترشح، زخم، سوزش پایدار یا خونریزی باشد، بررسی درماتیت، عفونت، بیماری پوستی فرج و بیماری‌های زمینه‌ای مناسب است. بعضی بیماری‌ها مانند دیابت یا سندرم شوگرن نیز در ارزیابی موارد منتخب مطرح‌اند. آزمایش هورمونی برای همه افراد لازم نیست.

تفاوت روان‌کننده و مرطوب‌کننده واژینال

ویژگی	روان‌کننده (Lubricant)	مرطوب‌کننده واژینال (Moisturizer)
زمان استفاده	پیش از یا حین فعالیت جنسی	به‌صورت منظم طبق دستور محصول
هدف اصلی	کاهش اصطکاک و درد ناشی از خشکی هنگام تماس	کاهش احساس خشکی مداوم در فاصله فعالیت‌ها
نکته ایمنی	سازگاری با کاندوم یا وسیله مورد استفاده بررسی شود	فقط محصول مناسب استفاده واژینال به کار رود
محدودیت	عفونت یا بیماری پوستی را درمان نمی‌کند	جایگزین درمان علت پزشکی نیست

آیا درمان هورمونی لازم است؟

درمان هورمونی برای هر زن جوان دارای خشکی ضروری یا مناسب نیست. اگر علت زمینه‌ای مشخصی وجود داشته باشد، انتخاب درمان با توجه به شرح‌حال، وضعیت بارداری یا شیردهی، داروها و منع مصرف انجام می‌شود. درمان‌های موضعی یا سیستمیک هورمونی تنها در موارد مناسب و با نسخه پزشک مطرح‌اند؛ لیزر واژینال را نباید درمان قطعی خشکی معرفی کرد.

علائم هشدار (Red Flags)

خونریزی پس از رابطه، ترشح غیرمعمول همراه بوی بد، زخم یا تاول، درد شدید، تب، علائم ادراری شدید یا خشکی ماندگار که بر فعالیت روزمره اثر می‌گذارد نیازمند بررسی پزشکی است. در صورت بارداری همراه درد یا خونریزی، ارزیابی سریع ضروری است.

مطالعه مرتبط

رابطه بعد از زایمان و شیردهی، سندرم تناسلی‌ـ‌ادراری یائسگی، دلایل سوزش واژن.

منابع جدید این بخش

• NHS — Vaginal Dryness
• ACOG — When Sex Is Painful
• NHS — Sex and Contraception After Birth

منابع معتبر پزشکی

• ACOG — Vaginal Dryness
• ACOG — Vulvovaginal Health
• NHS — Vaginal Dryness

اگر خشکی واژن مداوم است یا با درد و خون‌ریزی همراه شده، از صفحه نوبت‌دهی دکتر فاطمه آقاجان‌زاده استفاده کنید.