هیستروسکوپی رحم؛ کاربردها، کنترل درد و مراقبت‌های بعد از آن
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده | جراح و متخصص زنان و زایمان
هیستروسکوپی راهی برای دیدن داخل رحم و، در صورت نیاز، نمونه‌برداری یا درمان برخی ضایعات است. پیش از انجام، باید بدانید هدف فقط بررسی است یا قرار است هم‌زمان درمانی هم انجام شود.
خون‌ریزی غیرعادی، پولیپ دیده‌شده در سونوگرافی یا بعضی پرسش‌های مربوط به باروری ممکن است به بررسی حفره رحم نیاز داشته باشند. هیستروسکوپی برای همه این شرایط الزامی نیست؛ سؤال تشخیصی و انتخاب روش باید روشن باشد.
هیستروسکوپی چگونه انجام می‌شود؟
وسیله‌ای باریک و دارای دوربین از واژن و دهانه رحم وارد حفره رحم می‌شود. برخلاف لاپاراسکوپی، برای دیدن داخل حفره رحم معمولاً برشی روی شکم ایجاد نمی‌شود. مایع مناسب به بازشدن فضای حفره و مشاهده پوشش رحم کمک می‌کند.
در نوع تشخیصی، تمرکز بر مشاهده و در صورت نیاز نمونه‌برداری است. در نوع درمانی، ابزارهای ظریف برای اقدام مشخصی استفاده می‌شوند. نوع بی‌حسی یا بیهوشی، محل انجام و مدت حضور در مرکز به همین تفاوت بستگی دارد.
چه مشکلاتی را می‌توان بررسی یا درمان کرد؟
- بررسی علت بعضی خون‌ریزی‌های غیرطبیعی، به‌ویژه شک به ضایعه داخل رحم؛
- برداشتن پولیپ یا برخی فیبروم‌های برجسته به داخل حفره؛
- ارزیابی و درمان منتخب چسبندگی‌ها یا تیغه داخل رحم؛
- خارج‌کردن بعضی آی‌یودی‌ها با نخ نامشخص، پس از تعیین محل دستگاه.
دیدن داخل رحم به معنی بررسی کامل تخمدان‌ها، لوله‌ها یا همه علت‌های ناباروری نیست. همچنین هر فیبروم یا پولیپی الزاماً با این روش قابل درمان نیست.
تفاوت با پایپل و کورتاژ
پایپل ابزار نمونه‌گیری از پوشش رحم است و به‌خودی‌خود تصویر داخل حفره را نشان نمی‌دهد. کورتاژ نیز روشی برای برداشتن بافت است. هیستروسکوپی امکان مشاهده مستقیم و در موارد مناسب نمونه‌گیری هدفمند را فراهم می‌کند. انتخاب این‌ها باید پاسخ‌گوی مشکل مشخص شما باشد.
کنترل درد و آمادگی قبل از مراجعه
شدت درد یکسان نیست؛ تجربه درد شدید در معاینات قبلی، نگرانی یا سابقه ناخوشایند را پیش از روز اقدام مطرح کنید. درباره گزینه‌های بی‌حسی، آرام‌بخشی یا بیهوشی و امکان مکث یا توقف گفت‌وگو کنید؛ «بدون برش» به معنی «بدون درد» نیست.
احتمال بارداری، داروها به‌ویژه رقیق‌کننده‌های خون، حساسیت‌ها و بیماری‌های زمینه‌ای را اطلاع دهید. ناشتایی برای همه روش‌ها یکسان نیست و باید مطابق دستور همان مرکز باشد. داروها را خودسرانه قطع نکنید.
مراقبت، عوارض و پیگیری جواب
گرفتگی خفیف و لکه‌بینی ممکن است رخ دهد. محدودیت رابطه، فعالیت و استفاده از وسایل داخل واژن را از برگه ترخیص و دستور انجام‌دهنده بگیرید. پس از آرام‌بخشی یا بیهوشی، برای همراه و رفت‌وآمد برنامه داشته باشید.
خون‌ریزی، عفونت، آسیب دیواره رحم و کامل‌نشدن اقدام از خطرهای احتمالی‌اند. وجود نمونه‌برداری یعنی باید نتیجه پاتولوژی و برنامه پیگیری روشن شود؛ قطع‌شدن لکه‌بینی جای دریافت جواب را نمی‌گیرد.
چه سؤال‌هایی قبل از رضایت بپرسیم؟
- قرار است چه پرسشی پاسخ داده شود و جایگزین مناسب چیست؟
- اگر پولیپ یا فیبروم دیده شد، آیا همان جلسه و با رضایت من برداشته می‌شود؟
- برنامه کنترل درد و توقف اقدام چیست؟
- نتیجه نمونه چه زمانی و از چه مسیری پیگیری می‌شود؟
پرسش‌های رایج
آیا هیستروسکوپی حتماً با بیهوشی انجام می‌شود؟
خیر. روش کنترل درد به نوع اقدام، شرایط فرد و امکانات مرکز بستگی دارد؛ انتخاب را پیش از مراجعه هماهنگ کنید.
آیا هیستروسکوپی بارداری را تضمین می‌کند؟
خیر. درمان یک مشکل داخل رحم فقط ممکن است بخشی از مسیر بررسی باروری باشد و نتیجه به عوامل مختلف وابسته است.
مطالعه مرتبط
منابع علمی
- NHS — Hysteroscopy، راهنمای بیماران
- RCOG — Outpatient hysteroscopy، اطلاعات بیماران
- ACOG — Hysteroscopy، FAQ084؛ The Use of Hysteroscopy for the Diagnosis and Treatment of Intrauterine Pathology، ۲۰۲۰
تاریخ بررسی منابع: ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶. متن آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور اختصاصی پزشک نیست. تصمیم درمان باید با شرایط فرد و ضوابط محل ارائه خدمت تطبیق داده شود.