تحریک تخمدان چیست؟
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
تحریک تخمدان به استفاده برنامه‌ریزی‌شده از داروهای باروری برای کمک به رشد و بلوغ فولیکول‌ها گفته می‌شود. هدف درمان می‌تواند ایجاد تخمک‌گذاری در فردی باشد که منظم تخمک‌گذاری نمی‌کند یا رشد چند فولیکول در چرخه‌های IUI و IVF.
نوع دارو، دوز و مدت درمان برای همه یکسان نیست و باید بر اساس سن، علت ناباروری، ذخیره تخمدان، سابقه پاسخ به درمان و خطر OHSS تنظیم شود.
تحریک تخمدان چه زمانی استفاده می‌شود؟
- اختلال یا فقدان تخمک‌گذاری، مانند بعضی موارد PCOS
- افزایش شانس رشد فولیکول در چرخه‌های IUI
- رشد چند فولیکول برای برداشت تخمک در IVF
تحریک تخمدان برای همه انواع ناباروری مناسب نیست. پیش از شروع درمان باید علت ناباروری، وضعیت لوله‌ها و عامل مردانه نیز در صورت لزوم بررسی شوند.
داروهای تحریک تخمدان و روند درمان
بسته به علت ناباروری، پزشک ممکن است از داروهای خوراکی مانند لتروزول یا کلومیفن، یا داروهای تزریقی گنادوتروپین استفاده کند. پروتکل IVF معمولاً با تحریک کنترل‌شده تخمدان انجام می‌شود و با درمان ساده اختلال تخمک‌گذاری یکسان نیست.
در طول چرخه، رشد فولیکول‌ها با سونوگرافی و در بعضی پروتکل‌ها آزمایش خون پایش می‌شود. زمانی که فولیکول‌ها به مرحله مناسب برسند، داروی «تریگر» برای بلوغ نهایی تخمک یا زمان‌بندی تخمک‌گذاری/برداشت تخمک طبق برنامه درمانی تجویز می‌شود.
دوز، روز شروع و تعداد روزهای دارو باید فردی باشد و مصرف خودسرانه داروهای تحریک تخمدان می‌تواند خطر چندقلویی یا OHSS را افزایش دهد.
چرا پایش فولیکول‌ها مهم است؟
سونوگرافی تعداد و اندازه فولیکول‌ها را نشان می‌دهد و در بعضی چرخه‌ها سطح هورمون‌ها نیز بررسی می‌شود. بر اساس پاسخ تخمدان، پزشک ممکن است دوز دارو را تغییر دهد، زمان تریگر را تنظیم کند یا در صورت رشد فولیکول‌های زیاد، چرخه را به تعویق بیندازد یا لغو کند تا خطر چندقلویی و OHSS کاهش یابد.
خطرات تحریک تخمدان و OHSS
داروهای تحریک تخمدان می‌توانند عوارضی مانند سردرد، نفخ، تغییرات خلقی یا ناراحتی لگنی ایجاد کنند و خطر بارداری چندقلویی نیز بسته به نوع دارو و تعداد فولیکول‌ها افزایش می‌یابد.
سندرم تحریک بیش‌ازحد تخمدان (OHSS) بیشتر با تحریک قوی‌تر، به‌ویژه گنادوتروپین‌ها و چرخه‌های ART مطرح است. افراد مبتلا به PCOS، AMH بالا یا پاسخ تخمدانی زیاد در معرض خطر بیشتری هستند.
چه علائمی نیاز به تماس فوری با پزشک دارند؟
- درد یا اتساع شدید شکم
- افزایش سریع وزن
- تهوع و استفراغ شدید یا کاهش ادرار
- تنگی نفس، سرگیجه شدید یا درد قفسه سینه
پروتکل‌های امروزی می‌توانند با تنظیم دوز، انتخاب نوع پروتکل و در افراد پرخطر راهکارهایی مانند تغییر نوع تریگر یا فریز همه جنین‌ها، خطر OHSS متوسط تا شدید را کاهش دهند.
سرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبت
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبتسرطان فرج هم‌زمان با بارداری وضعیت نادری است که ممکن است به شکل ضایعه پوستی یا مخاطی مقاوم ظاهر شود. [...]
سرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصیسرطان واژن هنگام بارداری بسیار نادر است و وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط بارداری نیست. تشخیص و انتخاب [...]
پورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبیپورفیری حاد متناوب یک بیماری ژنتیکی نادر در مسیر ساخت هِم است که ممکن است با حملات شکمی و [...]
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریآفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لختهآفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این [...]
کمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریکمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزیکمبود شدید مادرزادی فاکتور XIII اختلال نادر انعقادی است که در آن لخته اولیه به‌خوبی پایدار نمی‌شود. ممکن است [...]
پمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنیپمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی پوستی نادر است که می‌تواند با خارش شدید و تاول ایجاد شود. نام تاریخی آن هرپس بارداری بوده، [...]
مشاوره و دریافت نوبت
برای بررسی تخصصی و هماهنگی ویزیت با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده اقدام کنید. در شرایط اورژانسی منتظر نوبت عادی نمانید.