اورژانس مامایی
افتادگی بند ناف در بارداری و زایمان؛ علائم هشدار و اقدام اورژانسی
افتادگی بند ناف زمانی است که پس از پارگی کیسه آب، بند ناف پیش از قسمت قرارگرفته جنین یا در کنار آن به سمت دهانه رحم و واژن پایین می‌آید. فشار بر بند ناف می‌تواند جریان خون و اکسیژن جنین را مختل کند. این رخداد یک اورژانس واقعی زایمانی است و نیازمند اقدام فوری تیم درمان است.
چه زمانی ممکن است اتفاق بیفتد؟
افتادگی بند ناف گاهی پس از پارگی خودبه‌خودی کیسه آب یا هنگام اقدامات مامایی رخ می‌دهد. جنین بریچ، سر جنین که هنوز وارد لگن نشده، چندقلویی، بعضی موقعیت‌های غیرطبیعی جنین و زایمان زودرس از عوامل مرتبط هستند، اما بدون این عوامل نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
علائم چیست؟
در برخی موارد فرد چیزی شبیه طناب نرم را در واژن حس می‌کند یا می‌بیند. در اتاق زایمان ممکن است افت ناگهانی ضربان قلب جنین پس از پارگی کیسه آب اولین نشانه باشد. گاهی برای مادر هیچ علامت واضحی وجود ندارد؛ به همین دلیل پایش تخصصی اهمیت دارد.
اگر در خانه احتمال افتادگی بند ناف وجود داشت چه کنیم؟
فوراً با اورژانس تماس بگیرید و بگویید باردار هستید و احتمال افتادگی بند ناف می‌دهید. تلاش نکنید بند ناف را به داخل واژن برگردانید، آن را بکشید یا دستکاری کنید. طبق راهنمای بیماران RCOG، تا رسیدن امداد قرارگرفتن در وضعیت زانو–سینه با بالاتنه رو به پایین می‌تواند فشار بر بند ناف را کاهش دهد؛ این راهنمای موقت جای انتقال فوری به مرکز درمانی را نمی‌گیرد. اگر تیم اورژانس دستور دیگری داد همان را اجرا کنید. از خوردن و آشامیدن تا ارزیابی تیم اورژانس خودداری کنید چون ممکن است جراحی نیاز باشد.
در بیمارستان چه می‌شود؟
تیم زایمان فوراً وضعیت مادر و جنین را ارزیابی می‌کند و اقدامات لازم برای کاهش فشار بر بند ناف و تولد سریع را انجام می‌دهد. بسته به شرایط و میزان پیشرفت زایمان، ممکن است سزارین اورژانسی یا گاهی زایمان واژینال بسیار فوری و ایمن انتخاب شود. تصمیم و اجرای اقدامات صرفاً با تیم درمان است.
آیا همیشه قابل پیشگیری است؟
خیر؛ امکان پیش‌بینی قطعی وجود ندارد، اما شناسایی عوامل خطر، ارزیابی موقعیت جنین و مدیریت ایمن پارگی کیسه آب می‌تواند در برخی شرایط کمک کند. مراجعه زودهنگام هنگام علامت هشدار نقش مهمی دارد.
پرسش‌های متداول
آیا افتادگی بند ناف همان پیچیدن بند ناف دور گردن است؟
خیر؛ این دو وضعیت متفاوت‌اند و پیچیدن بند ناف دور گردن به‌تنهایی افتادگی بند ناف نیست.
اگر کیسه آب پاره شد ولی بندی دیده نشد، چه کنم؟
با زایشگاه یا تیم مامایی تماس بگیرید و دستور ارزیابی را پیگیری کنید؛ اگر بند دیده یا لمس می‌شود، فوراً خدمات اورژانسی لازم است.
مطالب مرتبط
پارگی کیسه آب | جنین بریچ | زایمان زودرس
افتادگی بند ناف با پیچیدن آن دور گردن فرق دارد
افتادگی: پس از پارگی کیسه آب، بخشی از بند ناف از دهانه رحم به کنار یا جلوی قسمت پرزانتان جنین پایین می‌آید؛ فشار جنین می‌تواند خون‌رسانی آن را مختل کند.
پیچیدن دور گردن: یک حلقه از بند ناف دور گردن جنین قرار می‌گیرد؛ این به‌تنهایی تعریف افتادگی بند ناف نیست. مجسمه‌های مارپیچ تصاویر بالا، وضعیت افتادگی را نمایش نمی‌دهند.
اگر بند ناف دیده یا احساس می‌شود، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید، بند را لمس یا جابه‌جا نکنید و تا رسیدن امداد، دستور تیم اورژانس را اجرا کنید. توضیح وضعیت زانو–سینه در متن، کمک موقت است و نباید انتقال را به تأخیر بیندازد.
منابع علمی
پیگیری تخصصی مراقبت پیش از زایمان
برای مشاوره پیشگیرانه و غیراورژانسی، هماهنگی مطب شهریار، اندیشه یا ونک تهران از واتساپ انجام می‌شود. در موقعیت اورژانسی به بیمارستان و اورژانس مراجعه کنید؛ نوبت معمول جایگزین نیست.