خونریزی غیرطبیعی رحم (AUB) چیست؟
به قلم دکتر فاطمه آقاجان‌زاده، متخصص زنان و زایمان
خونریزی غیرطبیعی رحم یا AUB اصطلاحی برای خون‌ریزی‌هایی است که از نظر مقدار، مدت، نظم یا زمان وقوع با الگوی معمول فرد تفاوت دارند. این مشکل می‌تواند از تغییرات هورمونی و روش‌های جلوگیری از بارداری تا پولیپ، فیبروم، اختلالات تخمک‌گذاری، مشکلات تیروئید، بارداری و در برخی موارد بیماری‌های آندومتر یا دهانه رحم علت داشته باشد.
خونریزی رحمی در شرایط زیر غیرطبیعی محسوب می‌شود:
- خونریزی در فاصله بین پریودها
- خونریزی بعد از آمیزش
- لکه بینی در هر زمان از سیکل قاعدگی
- خونریزی شدیدتر یا طولانی‌تر از حد عادی
- خونریزی بعد از یائسگی
- سیکل های طولانی‌تر از ۳۵ روز و کوتاه تر از ۲۱ روز غیرطبیعی هستند.
توقف پریود به مدت ۶-۳ ماه (آمنوره) نیز غیرطبیعی محسوب می شود.
سیکل قاعدگی طبیعی چیست؟
هر سیکل قاعدگی در اولین روز خونریزی یک پریود شروع شده و با اولین روز سیکل بعدی پایان می یابد. در اکثر زنان این سیکل حدوداً ۲۸ روز طول می کشد (یعنی فاصله اولین‌روز پریود تا اولین روز پریود بعدی = روز۲۸). سیکل های طبیعی ۲۱ تا ۳۵ روزه می باشند.
خونریزی غیرطبیعی رحم در چه سنینی دیده می‌شود؟
AUB می‌تواند در هر سنی رخ دهد. در سال‌های اول پس از شروع قاعدگی و در دوران نزدیک به یائسگی، بی‌نظمی ناشی از اختلال تخمک‌گذاری شایع‌تر است؛ با این حال سن به‌تنهایی علت خونریزی را مشخص نمی‌کند. هر خونریزی جدید یا غیرمعمول، به‌ویژه خونریزی بعد از یائسگی، باید بر اساس شرایط فرد بررسی شود.
علل خونریزی غیرطبیعی چیست؟
افزایش یا کمبود هورمون هایی که سیکل قاعدگی را تنظیم می‌کنند، می‌توانند باعث بروز خونریزی غیرطبیعی یا شدید گردند. عوامل بسیاری می‌توانند تعادل هورمون‌ها را برهم بزنند، مانند:
- برخی داروها
- بارداری
- سقط جنین
- بارداری خارج رحمی
- مشکلات مربوط به روش های جلوگیری از بارداری مانند IUD یا قرص
- عفونت رحم یا دهانه آن
- فیبروییدها
- مشکلات مربوط به لخته‌شدن خون
- پولیپ‌ها
- انواع خاصی از سرطان مانند سرطان‌رحم، دهانه‌رحم یا واژن
- بیماری‌های مزمن (مانند مشکلات تیروئید یا دیابت)
ابتدا پزشک به بررسی مشکلات شایع گروه سنی فرد می پردازد. بعضی ازاین مشکلات جدی نبوده و راحت درمان می‌شوند. بقیه ممکن است جدی‌تر باشند، به هر حال همه آن‌ها باید مورد بررسی قرار گیرند.
خونریزی غیرطبیعی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
به منظور یافتن علت، پزشک در مورد سوابق بیماری‌های فردی و خانوادگی و نیز سیکل‌های قاعدگی سؤال خواهد کرد. لذا، قبل‌ازمراجعه به دکتر بهتراست درمورد قاعدگی‌های خود یادداشت بردارید (تاریخ شروع، مدت خونریزی، شدت خونریزی، وجودلکه‌بینی)
ممکن است پزشک شما را معاینه کرده و برایتان آزمایش خون درخواست کند، این تست‌ها برای بررسی شمارش سلول‌های خونی و تعیین میزان هورمون‌ها به منظور رد برخی بیماری‌های خونی صورت می‌گیرند، شاید دکتر شما را از نظر بارداری نیز چک کند.
برای تشخیص خونریزی غیرطبیعی رحم چه بررسی‌هایی انجام می‌شود؟
بررسی‌ها بر اساس سن، الگوی خونریزی، احتمال بارداری، داروها، معاینه و عوامل خطر انتخاب می‌شوند و برای همه افراد یکسان نیستند.
- تست بارداری: در سنین باروری، در صورت وجود احتمال بارداری معمولاً یکی از اولین بررسی‌هاست.
- CBC: برای بررسی کم‌خونی و شدت اثر خونریزی.
- آزمایش‌های تکمیلی: مانند TSH یا تست‌های انعقادی در صورت وجود شواهد بالینی.
- سونوگرافی لگن، به‌ویژه ترانس‌واژینال: برای بررسی فیبروم، آدنومیوز، پولیپ یا سایر مشکلات ساختاری.
- هیستروسکوپی: در صورت شک به پولیپ، فیبروم زیرمخاطی یا پاتولوژی داخل حفره رحم می‌تواند مستقیماً داخل رحم را بررسی کند.
- نمونه‌برداری از آندومتر: در افراد منتخب بر اساس سن، الگوی خونریزی و عوامل خطر انجام می‌شود؛ این بررسی برای همه بیماران لازم نیست.
هیستروسالپینژوگرافی و لاپاراسکوپی تست‌های روتین برای AUB نیستند و فقط در شرایط خاص و برای پرسش‌های تشخیصی دیگری ممکن است مطرح شوند.
هنگام تصمیم گیری درباره درمان چه عواملی مدنظر قرار می‌گیرند؟
سه دسته درمان وجود دارد:
- ۱) استفاده از دارو، مثل هورمون ها
- ۲) استفاده از جراحی
- ۳) صبر و مشاهده قبل از توسل به دو راه دیگر
انتخاب نوع درمان به عوامل بسیاری بستگی دارد ازجمله: عامل ایجاد خونریزی، سن بیمار و تمایل وی برای بچه‌دارشدن. با اینحال اکثر بیماران با دارو درمان می‌شوند.
خونریزی غیر طبیعی زنانه
برای کمک به کنترل خونریزی غیرطبیعی از چه داروهایی استفاده می‌شود؟
درمان AUB به علت، شدت خونریزی، کم‌خونی، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و برنامه باروری بستگی دارد. بسته به شرایط، گزینه‌ها می‌توانند شامل ترانکسامیک اسید، برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، روش‌های هورمونی ترکیبی، پروژستین‌ها یا IUD آزادکننده لوونورژسترل باشند. انتخاب دارو باید با توجه به منع مصرف‌ها و شرایط فرد انجام شود.
اگر علت ساختاری مانند پولیپ یا فیبروم داخل حفره رحم وجود داشته باشد، درمان اختصاصی همان ضایعه ممکن است لازم باشد. در موارد هایپرپلازی آندومتر، درمان و پیگیری بر اساس نوع ضایعه و خطر بیمار برنامه‌ریزی می‌شود.
چه زمانی جراحی برای خونریزی غیرطبیعی رحم مطرح می‌شود؟
جراحی برای همه بیماران لازم نیست. اگر پولیپ یا فیبروم داخل حفره رحم علت خونریزی باشد، هیستروسکوپی می‌تواند هم برای تشخیص و هم درمان به‌کار رود. ابلیشن آندومتر فقط برای برخی افراد که قصد بارداری آینده ندارند مناسب است و باید پس از ارزیابی مناسب آندومتر انجام شود. هیسترکتومی درمان قطعی است اما جراحی بزرگی محسوب می‌شود و معمولاً زمانی مطرح می‌شود که گزینه‌های کم‌تهاجمی‌تر مناسب یا مؤثر نباشند.
چه زمانی خونریزی نیاز به مراجعه فوری دارد؟
- خونریزی بسیار شدید همراه با ضعف، سرگیجه، تپش قلب، تنگی نفس یا غش
- احتمال بارداری همراه با درد شکم یا لگن و خونریزی
- خونریزی بعد از یائسگی
- خونریزی همراه با تب، درد شدید یا ترشح بدبو
سوالات متداول درباره خونریزی غیرطبیعی رحم
آیا هر خونریزی شدید به معنی مشکل جدی است؟
خیر؛ اما خونریزی شدید یا تکرارشونده نیاز به ارزیابی دارد تا علت و میزان کم‌خونی مشخص شود.
آیا فیبروم و پولیپ می‌توانند باعث AUB شوند؟
بله. فیبروم، پولیپ و برخی مشکلات آندومتر از علل ساختاری شایع خونریزی غیرطبیعی هستند.
آیا سونوگرافی برای همه کافی است؟
خیر. بسته به الگوی خونریزی و عوامل خطر، ممکن است هیستروسکوپی یا نمونه‌برداری آندومتر هم لازم شود.
خونریزی بعد از یائسگی طبیعی است؟
خیر. هر خونریزی بعد از یائسگی باید بررسی شود، حتی اگر مقدار آن کم باشد.
منابع معتبر پزشکی
برای ارزیابی علت خونریزی غیرطبیعی و انتخاب درمان مناسب، می‌توانید از صفحه نوبت‌دهی دکتر فاطمه آقاجان‌زاده استفاده کنید.
سرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبت
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان فرج در بارداری؛ بررسی ضایعه مقاوم و گزینه‌های مراقبتسرطان فرج هم‌زمان با بارداری وضعیت نادری است که ممکن است به شکل ضایعه پوستی یا مخاطی مقاوم ظاهر شود. [...]
سرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریسرطان واژن هم‌زمان با بارداری؛ علائم، تشخیص و تصمیم‌گیری چندتخصصیسرطان واژن هنگام بارداری بسیار نادر است و وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط بارداری نیست. تشخیص و انتخاب [...]
پورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپورفیری حاد متناوب در بارداری؛ حمله درد شکمی و علائم عصبیپورفیری حاد متناوب یک بیماری ژنتیکی نادر در مسیر ساخت هِم است که ممکن است با حملات شکمی و [...]
آفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لخته
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریآفیبرینوژنمی مادرزادی در بارداری؛ خطر هم‌زمان خونریزی و لختهآفیبرینوژنمی مادرزادی یک اختلال کمیاب ارثی است که در آن فیبرینوژن خون بسیار کم یا غایب است. برخلاف تصور ساده، این [...]
کمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریکمبود مادرزادی فاکتور ۱۳ در بارداری؛ سقط مکرر و خطر خونریزیکمبود شدید مادرزادی فاکتور XIII اختلال نادر انعقادی است که در آن لخته اولیه به‌خوبی پایدار نمی‌شود. ممکن است [...]
پمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنی
دانشنامه سلامت زنان | اختلالات نادر بارداریپمفیگوئید بارداری؛ خارش شدید و تاول خودایمنیپمفیگوئید بارداری یک بیماری خودایمنی پوستی نادر است که می‌تواند با خارش شدید و تاول ایجاد شود. نام تاریخی آن هرپس بارداری بوده، [...]
مشاوره و دریافت نوبت
برای بررسی تخصصی و هماهنگی ویزیت با مطب دکتر فاطمه آقاجان‌زاده اقدام کنید. در شرایط اورژانسی منتظر نوبت عادی نمانید.