جراحی سرطان‌های زنان؛ نقش انکولوژی زنان، حفظ باروری و مرحله‌بندی
به قلم ادمین | آموزش سلامت زنان
جراحی سرطان رحم، دهانه رحم، تخمدان، فرج و واژن برنامه یکسانی ندارد. نوع بافت، مرحله بیماری، وضعیت عمومی و هدف باروری باید در تیم انکولوژی زنان بررسی شوند.
این راهنما نام جراحی‌های تخصصی را توضیح می‌دهد و جایگزین تصمیم تیم درمان نیست. معرفی این عمل‌ها در سایت به معنی انجام آن‌ها توسط پزشک سایت یا مناسب‌بودنشان برای هر فرد نیست.
قبل از تصمیم جراحی چه اطلاعاتی لازم است؟
گزارش پاتولوژی، محل نمونه، تصویربرداری، سابقه درمان و بررسی‌های لازم برای تعیین وسعت بیماری در تصمیم نقش دارند. یک تست HPV مثبت، خون‌ریزی یا توده به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست؛ مسیر تشخیص با برنامه درمان پس از تأیید تفاوت دارد.
اگر سرطان تأیید شده، گزارش‌ها و تصاویر را برای مشاوره نگه دارید. از تیم بخواهید هدف عمل را روشن کند: تشخیص، مرحله‌بندی، درمان اصلی، کاهش حجم بیماری یا کمک به کنترل علامت.
جراحی سرطان رحم و دهانه رحم
در بسیاری از موارد سرطان آندومتر، برداشتن رحم همراه با اقدامات متناسب روی لوله‌ها، تخمدان‌ها یا گره‌های لنفاوی مطرح می‌شود. وسعت عمل به نوع و خطر بیماری وابسته است؛ همه افراد به برداشت یکسان نیاز ندارند.
برای بعضی مراحل سرطان دهانه رحم، هیسترکتومی ساده یا رادیکال ممکن است گزینه باشد. در جراحی رادیکال، بافت‌های بیشتری در اطراف دهانه رحم برداشته می‌شوند. تراکلکتومی، یعنی برداشت دهانه رحم با حفظ جسم رحم، تنها برای گروه منتخب و پس از ارزیابی انکولوژی مطرح است.
جراحی تنها درمان همه مراحل نیست؛ پرتودرمانی، دارودرمانی یا ترکیب روش‌ها نیز ممکن است مناسب‌تر باشند. نام روش کم‌تهاجمی به‌تنهایی برتری آن را در همه سرطان‌ها ثابت نمی‌کند.
تخمدان، لوله رحمی و صفاق
در برخی بدخیمی‌های این گروه، جراحی مرحله‌بندی یا کاهش حجم تومور انجام می‌شود. ممکن است برداشت رحم و ضمائم، امنتوم یا نمونه‌های صفاقی لازم شود. امنتوم لایه‌ای چربی‌دار در شکم است و برداشت آن با برداشتن تخمدان یک کار یکسان نیست.
اگر بیماری اندام‌های دیگری را درگیر کرده باشد، برنامه می‌تواند به همکاری جراحان دیگر نیاز داشته باشد. انتخاب زمان جراحی نسبت به درمان دارویی و وسعت برداشت باید در تیم و با توجه به شرایط فرد تعیین شود.
سرطان فرج و واژن
در بعضی موارد، برداشت موضعی ضایعه یا عمل گسترده‌تر روی فرج یا واژن مطرح می‌شود. محل، اندازه و گسترش بیماری بر برنامه اثر دارند. تغییرات پیش‌سرطانی و سرطان تهاجمی نیز یک درمان مشترک برای همه افراد ندارند.
پیامد برای ترمیم زخم، ادرار، رابطه جنسی و کیفیت زندگی باید پیش از عمل توضیح داده شود. برای ضایعه یا زخم ماندگار، نمونه‌برداری مناسب مقدم بر نام‌گذاری و انتخاب عمل است.
گره لنفاوی نگهبان و مرحله‌بندی
بررسی گره نگهبان یا برداشتن گره‌های لنفاوی، در شرایط واجد اندیکاسیون، برای ارزیابی گسترش بیماری مطرح می‌شود. نیاز به این کار در همه سرطان‌ها و مراحل یکسان نیست. احتمال ورم لنفاوی یا سایر عوارض باید با روش پیشنهادی توضیح داده شود.
نتیجه نهایی پاتولوژی ممکن است برنامه درمان تکمیلی را تغییر دهد؛ بهترشدن زخم به معنی پایان مسیر انکولوژی نیست.
حفظ باروری و جراحی‌های بسیار گسترده
اگر باروری آینده مهم است، پیش از درمان آن را صریح مطرح کنید. برخی بیماران منتخب ممکن است واجد راهکارهای حفظ باروری باشند؛ حفظ رحم یا تخمدان نباید به قیمت کنارگذاشتن ایمنی سرطان یا با وعده قطعی پیشنهاد شود.
اگزنتراسیون لگنی از جراحی‌های گسترده برای وضعیت‌های خاص است و می‌تواند برداشت چند اندام لگنی و بازسازی مسیر ادرار یا دفع را شامل شود. این عمل گزینه عمومی سرطان‌های زنان نیست و به مرکز و تیم بسیار باتجربه نیاز دارد.
پرسش‌های مهم جلسه تیم درمان
- تشخیص و مرحله فعلی بر چه شواهدی استوار است؟
- هدف و وسعت پیشنهادی عمل چیست و کدام اعضا ممکن است برداشته شوند؟
- آیا پیش از جراحی یا پس از آن درمان دیگری لازم است؟
- آیا بررسی حفظ باروری قبل از شروع درمان ممکن و ایمن است؟
- پیامد احتمالی برای تخلیه ادرار، دفع، رابطه، یائسگی و توان‌بخشی چیست؟
برنامه دریافت جواب بافت و جلسه تصمیم پس از عمل را از قبل مشخص کنید.
پرسش‌های رایج
هر سرطان زنان حتماً با برداشتن رحم درمان می‌شود؟
خیر. محل و مرحله بیماری و گزینه‌های دیگر درمان در تصمیم نقش دارند.
عمل وسیع‌تر همیشه نتیجه بهتر می‌دهد؟
خیر. وسعت باید با شواهد، مرحله و شرایط فرد هماهنگ باشد و خطرهای آن سنجیده شود.
مطالعه مرتبط
منابع علمی
- National Cancer Institute (NCI) — Endometrial Cancer Treatment، راهنمای بیماران
- NCI — Cervical Cancer Treatment؛ بخش جراحی و تراکلکتومی
- NCI — Ovarian Epithelial, Fallopian Tube, and Primary Peritoneal Cancer Treatment (PDQ)
- NCI — Vulvar Cancer Treatment (PDQ)؛ Vaginal Cancer Treatment (PDQ)
تاریخ بررسی منابع: ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶. متن آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور اختصاصی پزشک نیست. تصمیم درمان باید با شرایط فرد و ضوابط محل ارائه خدمت تطبیق داده شود.