عوارض افتادگی رحم

افتادگی رحم زمانی رخ می‌دهد که عضلات و بافت‌های حمایت‌کننده کف لگن ضعیف شوند و رحم به سمت واژن پایین بیاید. این مشکل بیشتر پس از بارداری و زایمان، با افزایش سن و یائسگی دیده می‌شود، اما فقط به این عوامل محدود نیست.

افتادگی رحم همیشه قابل پیشگیری نیست؛ با این حال حفظ وزن مناسب، درمان یبوست و سرفه مزمن، پرهیز از فشار مکرر و تمرین صحیح عضلات کف لگن می‌توانند به کاهش علائم یا کندشدن پیشرفت در بعضی افراد کمک کنند.

چطور ممکن است رحم از جای خود جا به جا شود؟

رباط ها و عضلات، رحم، مثانه و واژن را در محل خود درون لگن نگه می دارند. اگر این عضلات و رباط های حمایت کننده ضعیف یا در اثر کشیدگی شل شوند. رحم و دیواره رحم جا به جا می شوند و به داخل مجرای واژن افتادگی پیدا می کنند. پرولاپس یا افتادگی یا بیرون زدگی رحم. معمولا در زنان پس از دوران یائسگی رخ می دهد یعنی زمانی که حداقل ۱ یا ۲ مورد زایمان واژینال داشته اند.

آسیب به بافت های نگهدارنده در دوران بارداری و زایمان از طرفی و کاهش هورمون استروژن و تکرار فشار طی سال ها از طرف دیگر می تواند. عضلات کف لگن را ضعیف کند و باعث افتادگی رحم شود. در پرولاپس رحم. رحم به سمت واژن حرکت می کند و وارد واژن می شود.

مقدار حرکت و جا به جایی

گاهی خفیف و تا درون واژن است و گاهی هم رحم کاملا از وولو (واژن) خارج می شود. پرولاپس رحم ممکن است با پرولاپس مثانه یا سیستوسل (که در آن مثانه به احشای مجاور دیواره ضعیف جلوی واژن فشار می آورد). یا پرولاپس مقعد یا رکتوسل (رکتوم به دیواره ضعیف پشتی واژن فشار و کشش وارد می کند. و به آن سمت تحدب می یابد) همراه باشد.

نشانه های افتادگی رحم چیست؟

درجه و شدت افتادگی رحم متفاوت است. در افتادگی خفیف معمولا هیچ علامتی وجود ندارد اما اگر شدید باشد. بیمار احساس پری در واژن می کند. توده جلو آمده درون واژن یا حتی بیرون آن، احساس سنگینی یا درد خفیف در قسمت تحتانی پشت، اشکال در دفع مدفوع و ادرار، ناراحتی مبهم در لگن، درد حین روابط زناشویی، کمر دردی که با بلند شدن شدت می یابد، بی اختیاری استرسی (نشت ادرار هنگام خندیدن، عطسه یا سرفه)، احساسی مثل. نشستن روی یک توپ کوچک یا چیزی که انگار از واژن خارج شده است، از دیگر علایم است. در این موارد نگرانی های جنسی نظیر احساس از دست دادن قوام بافت واژن هم ممکن است. زنان را آزار دهد. باید توجه کرد که این نشانه ها صبح ها کمتر است اما در طول روز فرد مبتلا را بیشتر آزار می دهد.

چه عواملی خطر پرولاپس را افزایش می دهد؟

عواملی که باعث فشار خارجی بر عضلات و رباط ها می شوند، می توانند افتادگی ایجاد کنند. چاقی از مهم ترین این عوامل است، زایمان های مکرر مخصوصا زایمان کودک درشت یا زایمان سخت که در آن عضلات کف لگن و بافت های نگهدارنده آسیب ببیند، وارد آمدن ضربه، افزایش سن و کاهش میزان استروژن، بیماری هایی که باعث افزایش فشار داخل شکم می شوند مثل تومورها، سرفه مزمن و زور زدن زیاد یا یبوست مزمن، تناسب جسمی نامناسب، شغل هایی که در آن زن مجبور باشد اجسام سنگین را بلند کند هم در بروز این مشکل دخیل هستند. البته گاهی عوامل ژنتیکی در این امر دخالت دارند.

آیا می توان از بروز این مشکل پیشگیری کرد؟

هیچ روش تضمینی برای پیشگیری کامل از افتادگی رحم وجود ندارد، اما بعضی اقدامات می‌توانند فشار وارد بر کف لگن را کمتر کنند یا علائم را کاهش دهند: حفظ وزن مناسب، پیشگیری و درمان یبوست، کنترل سرفه مزمن، پرهیز از فشار و بلندکردن مکرر اجسام سنگین و انجام صحیح تمرینات کف لگن. در موارد علامت‌دار، فیزیوتراپی تخصصی کف لگن می‌تواند مفید باشد.

چگونه و چه زمانی باید به دنبال درمان بود؟

اگر پرولاپس رحم خفیف باشد، نیازی به درمان نیست و معمولا تمرین ها و ورزش هایی که باعث سفت شدن عضلات و رباط های کف لگن می شوند، به درمان آن کمک می کنند اما اگر شدید و علایم آن آزاردهنده باشد و فعالیت های روزانه تان را مختل کند، حتما باید تحت درمان قرار گیرد. معاینه لگنی و استفاده از اسپکلوم، پرولاپس رحم و واژن را مشخص می کند.

پزشک از فرد مبتلا می خواهد

سرفه کند یا زور بزند، با این کار پرولاپس بیرون می زند و تشخیص داده می شود.

در افراد یائسه‌ای که خشکی یا نازکی بافت واژن دارند، پزشک ممکن است در صورت مناسب بودن شرایط از استروژن موضعی واژینال برای بهبود سلامت بافت و کاهش ناراحتی استفاده کند. این درمان به‌تنهایی افتادگی رحم را برطرف نمی‌کند و انتخاب آن باید بر اساس سابقه پزشکی فرد باشد.

درمان افتادگی رحم چگونه انتخاب می‌شود؟

درمان بر اساس شدت افتادگی، میزان آزاردهندگی علائم، سن، وضعیت سلامت و برنامه بارداری آینده انتخاب می‌شود. اگر افتادگی خفیف باشد و علائم مهمی ایجاد نکند، ممکن است فقط پیگیری و اصلاح سبک زندگی کافی باشد.

• فیزیوتراپی و تمرینات کف لگن: می‌توانند در افتادگی خفیف تا متوسط به کاهش علائم کمک کنند. راهنمای تمرینات کگل را ببینید.
• پساری واژینال: وسیله‌ای پلاستیکی یا سیلیکونی است که داخل واژن قرار می‌گیرد و از اندام‌های لگنی حمایت می‌کند. انتخاب اندازه مناسب و پیگیری منظم اهمیت دارد.
• جراحی: در افتادگی شدید یا علائمی که با درمان‌های محافظه‌کارانه کنترل نمی‌شوند ممکن است جراحی مطرح شود. بسته به نوع افتادگی، جراحی می‌تواند با حفظ رحم یا همراه با هیسترکتومی انجام شود؛ برداشتن رحم برای همه افراد الزامی نیست.

عوارض افتادگی رحم

اگر این مشکل درمان نشود، چه عوارضی خواهد داشت؟

افتادگی رحم شدید می‌تواند باعث بیرون‌زدگی بافت از واژن، تحریک یا زخم سطح بافت، مشکل در ادرار کردن یا احساس تخلیه ناکامل مثانه و همچنین یبوست یا دشواری دفع شود. در بعضی افراد افتادگی رحم همراه با افتادگی مثانه یا رکتوسل دیده می‌شود.

در صورت ایجاد توده بیرون‌زده، خون‌ریزی از بافت، احتباس ادرار، عفونت‌های ادراری مکرر یا اختلال واضح در دفع، ارزیابی تخصصی ضروری است.